Cze\u015b\u0107, witam Was ponownie w pierwszym odcinku drugiej serii podcastu. Dawno si\u0119 nie s\u0142yszeli\u015bmy. Pocz\u0105tkowo zak\u0142ada\u0142am, \u017ce pierwszych sze\u015b\u0107 odcink\u00f3w pierwszego sezonu b\u0119dzie tylko wst\u0119pem, a ja w kolejnych miesi\u0105cach z \u0142atwo\u015bci\u0105 napisz\u0119 i nagram kolejne. Tymczasem czas p\u0119dzi\u0142, a mi coraz trudniej by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do pisania. W mi\u0119dzyczasie sporo si\u0119 dzia\u0142o, do naszej rodziny do\u0142\u0105czy\u0142 czworono\u017cny przyjaciel, kt\u00f3ry towarzyszy nam teraz w r\u00f3\u017cnych w\u0142\u00f3cz\u0119gach po szlakach, i nie tylko. Dzi\u015b te\u017c jest tu ze mn\u0105, i mam nadziej\u0119, \u017ce obserwacja s\u0105siad\u00f3w z okna b\u0119dzie na tyle intryguj\u0105ca, \u017ce nie b\u0119dzie mnie teraz zaczepia\u0142 i poszczekiwa\u0142. W ka\u017cdym razie \u2013 przez Wami pierwszy odcinek z drugiego sezonu podcastu. Tym razem nie powiem Wam, ile odcink\u00f3w Was czeka, bo sama tego nie wiem. Pomys\u0142\u00f3w mam kilkana\u015bcie, odcink\u00f3w rozpisanych kilka, a jako osoba, kt\u00f3ra ma czasem problem z wypuszczeniem w \u015bwiat doko\u0144czonej pracy, postanowi\u0142am dzia\u0142a\u0107 troch\u0119 bardziej spontanicznie i po prostu nagra\u0107 to, co ju\u017c od kilku tygodni czeka na moim dysku. Sezon drugi otworzymy troch\u0119 nietypowo, bo b\u0119dziemy si\u0119 zastanawia\u0107, czy Czesi\u2026 maj\u0105 co\u015b z Amerykan\u00f3w. I odwrotnie. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce por\u00f3wnanie tych dw\u00f3ch nacji jest co najmniej nieoczekiwane, ale zanim stwierdzicie, \u017ce to idiotyzm, dajcie mi kilkana\u015bcie minut. Chod\u017acie pogada\u0107 o tym, dlaczego Czesi czasami przypominaj\u0105 imperialist\u00f3w zza wielkiej wody.<\/p>\n\n\n\n
Pomys\u0142 na ten odcinek podcastu przyszed\u0142 do mnie, kiedy po raz enty przeje\u017cd\u017ca\u0142am przez g\u00f3ry w drodze z Poznania do Brna. Przekraczaj\u0105c granic\u0119, nie tylko zmienia si\u0119 architektura, j\u0119zyk, ale tak\u017ce troch\u0119 klimat (pasmo g\u00f3rskie ca\u0142kiem cz\u0119sto zatrzymuje r\u00f3\u017cne zjawiska pogodowe; ot, wjedzie si\u0119 do Czech i nagle jest kilka stopni ch\u0142odniej). Przede wszystkim zmieniaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce ludzie. Nie jest dla Was tajemnic\u0105, \u017ce Czesi od Polak\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 bardzo, w wielu aspektach, mimo \u017ce pozornie tak nam do siebie blisko. Dzisiejszy temat przyszed\u0142 do mnie przy pokonywaniu kolejnej g\u00f3rskiej serpentyny gdzie\u015b pomi\u0119dzy G\u00f3rami Orlickimi a \u015anie\u017cnikiem, kiedy prze\u0142\u0105czy\u0142am si\u0119 z polskiego radia na czeskie i z g\u0142o\u015bnik\u00f3w pop\u0142yn\u0119\u0142a muzyka country.<\/p>\n\n\n\n
Country?! W Czechach? \u2013 zdziwicie si\u0119. Ano tak, to taka ciekawostka: kiedy jad\u0105c przez polskie bezdro\u017ca z g\u0142o\u015bnik\u00f3w przestan\u0105 s\u0105czy\u0107 si\u0119 zdrowa\u015bki z wszechobecnego w Polsce Radia Maryja (do teraz nie rozumiem, kto wydaje tej radiostacji pozwolenie na takie zasi\u0119gi!) i zamiast nich pojawi si\u0119 skoczne country, do tego \u015bpiewane po czesku, wiedzcie, \u017ce granica za Wami. I niech ten przyd\u0142ugi i zawi\u0142y wst\u0119p b\u0119dzie prezentacj\u0105 dzisiejszego tematu: czy Czesi s\u0105 jak Amicy, czyli innymi s\u0142owy \u2013 w czym Czechy przypominaj\u0105 Stany Zjednoczone Ameryki.<\/p>\n\n\n\n
Teraz ju\u017c pewnie totalnie popukacie si\u0119 w g\u0142ow\u0119. Czesi? Amerykan\u00f3w? Co oni mog\u0105 z nimi mie\u0107 wsp\u00f3lnego? To ju\u017c pr\u0119dzej Polacy, z ich nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 uwielbieniem do posiadania samochod\u00f3w, sporych przestrzeni, szybkich dr\u00f3g i mi\u0142o\u015bci\u0105 do kapitalizmu (p\u0142ynnie zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 w nienawi\u015b\u0107 do komunizmu) s\u0105 du\u017co bardziej ameryka\u0144scy ni\u017c egalitarni i wykszta\u0142ceni, mi\u0142uj\u0105cy literatur\u0119, Czesi \u2013 czy\u017c nie?<\/p>\n\n\n\n
Ta sprawa jest jednak troch\u0119 bardziej skomplikowana. Rzeczywi\u015bcie, my, Polacy, jako nacja pa\u0142amy wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c Czesi mi\u0142o\u015bci\u0105 do Amerykan\u00f3w. W rankingach popularno\u015bci przeprowadzanych w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w Amerykanie stoj\u0105 bardzo wysoko, jaki\u015b czas temu wyprzedzili nawet Czech\u00f3w (!). W czeskich rankingach popularno\u015bci ich w og\u00f3le nie znalaz\u0142am \u2013 to samo w sobie m\u00f3wi sporo. S\u0105 jednak pewne aspekty, kt\u00f3re nas, Polak\u00f3w, od Amerykan\u00f3w odr\u00f3\u017cniaj\u0105, tymczasem s\u0105 one wsp\u00f3lne zar\u00f3wno dla Czech\u00f3w i Amerykan\u00f3w. Ciekawe, czy potraficie kt\u00f3re\u015b odgadn\u0105\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Rzecz najbardziej chyba oczywista, to muzyka country. Sk\u0105d ona w Czechach? Jak to mo\u017cliwe, \u017ce jad\u0105c po Czechach autem, tak \u0142atwo w radiu us\u0142ysze\u0107 piosenki rodem z Dzikiego Zachodu? Czy to w og\u00f3le trafne skojarzenie? Odnajdywanie takich niezwyk\u0142ych trop\u00f3w kulturowych jest naprawd\u0119 fascynuj\u0105ce \u2013 i powiem Wam, \u017ce kultura dzia\u0142a w spos\u00f3b zawi\u0142y i nierzadko zaskakuj\u0105cy, troch\u0119 jak p\u0142ywy oceanu, kt\u00f3ry czasem wedrze si\u0119 na l\u0105d i pozostawi po sobie nieoczekiwane s\u0142onowodne jeziorka. Tak by\u0142o i w tym przypadku, bo by\u0142 taki okres w historii, kiedy Czesi masowo fascynowali si\u0119 ameryka\u0144skim Dzikim Zachodem i to do tego stopnia, \u017ce na pocz\u0105tku XX wieku powsta\u0142a w \u00f3wczesnej Czechos\u0142owacji ca\u0142a subkultura powi\u0105zana kulturowo w\u0142a\u015bnie ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Trend ten zdoby\u0142 niema\u0142\u0105 popularno\u015b\u0107, odpowiada za tak cz\u0119st\u0105 obecno\u015b\u0107 country w czeskiej radiofonii, i w gruncie rzeczy pozostaje istotny w czeskiej kulturze do dzisiaj, mimo \u017ce moda na ameryka\u0144sko\u015b\u0107 dawno przemin\u0119\u0142a; ma\u0142o tego, wydaje mi si\u0119, \u017ce w czeskim spo\u0142ecze\u0144stwie aktualnie panuje pewna moda na antyameryka\u0144sko\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Obstawiam, \u017ce co bardziej do\u015bwiadczeni czechofile ju\u017c wiedz\u0105, do czego pij\u0119 \u2013 do tramp\u00f3w, rzecz jasna. Trampowie to taki niezwyk\u0142y fenomen czeskiej kultury, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 na pocz\u0105tku wieku XX jako wyraz buntu m\u0142odego pokolenia przeciw rygorystycznym zasadom spo\u0142ecznym, kt\u00f3re okre\u015bla\u0142y granice, w jakich toczy\u0107 si\u0119 mog\u0142o \u017cycie. Wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do tamtego okresu \u2013 w\u0142a\u015bnie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 niezwykle krwawa i wyczerpuj\u0105ca Wielka Wojna. Pa\u0144stwo, kt\u00f3re od setek lat organizowa\u0142o \u017cycie na terenach dzisiejszych Czech, Cesarstwo Austro-W\u0119gier, rozpada si\u0119. Zgodnie z Konferencj\u0105 parysk\u0105 powstaje Czechos\u0142owacja, tw\u00f3r nowy, nowoczesny, demokratyczny, zdecydowanie antycesarski i antykatolicki. M\u0142odzi ludzie maj\u0105 do\u015b\u0107 rygoru starego pokolenia, musztry wojennej, okropie\u0144stw wojny, surowych norm spo\u0142ecznych. Buntuj\u0105 si\u0119 przeciw pokoleniu ojc\u00f3w, kt\u00f3rzy walczyli za cesarza i maj\u0105 jasno pouk\u0142adany pogl\u0105d na \u015bwiat. Chc\u0105 wolno\u015bci. Chc\u0105 swobody. Chc\u0105 odetchn\u0105\u0107 i uciec od konwenans\u00f3w. Ucieka najpierw warstwa biedoty, kt\u00f3ra w naturze szuka odetchni\u0119cia i romantyzmu, dopiero potem, kiedy trampowie staj\u0105 si\u0119 modni, do\u0142\u0105cza do nich klasa \u015brednia i bogata. Inspiracje czerpi\u0105 z Dzikiego Zachodu, z tw\u00f3rczo\u015bci ameryka\u0144skiego pisarza Jacka Londona (przede wszystkim z ksi\u0105\u017cki \u201eThe Road\u201d, \u201eCesta<\/em>\u201d). Osiedlaj\u0105 si\u0119 przy rzekach i potokach, w dolinach, w lasach. Buduj\u0105 osady, stawiaj\u0105 totemy, wybieraj\u0105 szeryf\u00f3w. Ciesz\u0105 si\u0119 \u017cyciem. Z pocz\u0105tku m\u00f3wi si\u0119 o nich jako o \u201edzikich skautach\u201d, ale to poj\u0119cia wkr\u00f3tce zast\u0119puje nazwa \u201etrampowie\u201d. Ze skautami im nie po drodze, bo skauci to jednak organizacja trzymaj\u0105ca pewien rygor i porz\u0105dek, a w trampingu chodzi przede wszystkim o swobod\u0119, wolno\u015b\u0107, woln\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, sprzeciwienie si\u0119 zasadom.<\/p>\n\n\n\n Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce na pocz\u0105tku swojego istnienia Czechos\u0142owacja wyprzedaje du\u017ce ilo\u015bci starego i niepotrzebnego ju\u017c wyposa\u017cenia wojskowego, kt\u00f3re odziedziczy\u0142a po Cesarstwie. Te wojskowe namioty, plecaki czy buty \u015bwietnie nadaj\u0105 si\u0119 do trampowania, czyli w\u0119drowania po dzikszych ost\u0119pach czechos\u0142owackiej krainy. Powstaj\u0105 trampskie piosenki, trampskie osady, trampski str\u00f3j. To staje si\u0119 stylem \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Tramping nieod\u0142\u0105cznie wi\u0105za\u0142 si\u0119 z wod\u0105 i sp\u0142ywami kajakowymi. Trampowie, jak siebie nazywali, wyje\u017cd\u017cali z miast na weekend (kt\u00f3ry w Czechach funkcjonuje jako dwa wolne dni na ko\u0144cu tygodnia du\u017co d\u0142u\u017cej ni\u017c w Polsce; wida\u0107 to te\u017c w czeskim s\u0142owie v\u00edkend, kt\u00f3re uleg\u0142o ju\u017c poczeszczeniu w przeciwie\u0144stwie do polskiego \u2013 albo raczej angielskiego \u2013 weekendu), a po nim wracali do normalnego \u017cycia, kt\u00f3re prowadzili w mie\u015bcie. Z biegiem czasu fenomen sta\u0142 si\u0119 popularny, a potem wr\u0119cz modny \u2013 a uczestnictwo zatacza\u0142o coraz szersze kr\u0119gi. Z ludzi, kt\u00f3rych na pewno znacie, a kt\u00f3rzy trampowanie uprawiali, by\u0142 na przyk\u0142ad Franz Kafka. Tak, w\u0142a\u015bnie ten od s\u0142ynnego \u201eProcesu\u201d.<\/p>\n\n\n\n Osady, kt\u00f3rych nazwy czerpa\u0142y pe\u0142nymi gar\u015bciami z romantyzmu i egzotyzmu Dzikiego Zachodu (np. Ztracen\u00e1 nadej\u011b<\/em><\/a>) i kt\u00f3re, tak jak na porz\u0105dnym Dzikim Zachodzie bywa\u0142o, mia\u0142y swoich szeryf\u00f3w. \u017bycie osady toczy\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnych biesiad, grania i \u015bpiewania, ale tak\u017ce sportu. Sport pe\u0142ni\u0142 bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu tramp\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017cywili przekonanie, \u017ce w zdrowym ciele zdrowy duch. W osadach nie brakowa\u0142o np. boisk lub innych miejsc, w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o sport uprawia\u0107. Bardzo wa\u017cnym miejscem by\u0142a tak\u017ce hospoda<\/em>: zazwyczaj niezbyt pi\u0119kna, raczej praktyczna, ale zawsze t\u0119tni\u0105ca \u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo trampom przypisywano pogl\u0105dy lewicowe, a nawet \u2013 komunistyczne. Z tego wzgl\u0119du niezbyt przychylnie patrzy\u0142a na nich I Republika, pogardliwie nazywaj\u0105c ich w\u0142a\u015bnie \u201edzikimi skautami\u201d. Lekko nie mieli tak\u017ce p\u00f3\u017aniej. Trampowie stoczyli potyczki z nazistami w czasach napi\u0119cia przed II wojn\u0105, a potem walczyli na wielu frontach, gdy ta ju\u017c wybuch\u0142a. \u0141atwo nie by\u0142o im tak\u017ce za komunizmu, paradoksalnie, mo\u017cna by powiedzie\u0107, bo trampowie byli przede wszystkim lud\u017ami, kt\u00f3rzy cenili wolno\u015b\u0107 i swobodne my\u015blenie. A takich ludzi nie lubi \u017caden re\u017cim, prawicowy czy lewicowy, nie ma znaczenia.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0105d ta popularno\u015b\u0107, zapytacie? Jak to mo\u017cliwe, \u017ce pocz\u0105tkowo nieliczna subkultura sta\u0142a si\u0119 pewnego rodzaju fenomenem, kt\u00f3ry istnieje w Czechach ju\u017c ponad 100 lat? C\u00f3\u017c, jedna z nasuwaj\u0105cych si\u0119 odpowiedzi jest oczywista \u2013 zamkni\u0119te granice nie sprzyjaj\u0105 woja\u017com na drugi koniec \u015bwiata. Dla wielu ludzi wyjazd do chaty w osadzie by\u0142 relatywnie prostym sposobem na relaks. Dodajcie do tego okazj\u0119 do poznawania ludzi spoza swojego kr\u0119gu spo\u0142ecznego, dost\u0119pno\u015b\u0107 piwa, pi\u0119kne okoliczno\u015bci przyrody \u2013 czy ju\u017c rozumiecie, dlaczego taki spos\u00f3b sp\u0119dzania wolnego czasu m\u00f3g\u0142 cieszy\u0107 si\u0119 popularno\u015bci\u0105? Z czasem to trampowanie i chatareni wesz\u0142o ludziom w krew, sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 kultury, wa\u017cn\u0105, do dzi\u015b widoczn\u0105. Taka to w\u0142a\u015bnie historia, a teraz, kiedy, jad\u0105c przez czeskie bezdro\u017ca, nastawicie w aucie radio, a z g\u0142o\u015bnik\u00f3w potoczy si\u0119 muzyka country, by\u0107 mo\u017ce ju\u017c nie b\u0119dziecie z niedowierzaniem kr\u0119ci\u0107 g\u0142ow\u0105, tylko u\u015bmiechniecie i wspomnicie subkultur\u0119, kt\u00f3ra przynios\u0142a do Czech szeryf\u00f3w niczym z Dzikiego Zachodu.<\/p>\n\n\n\n No dobrze, stwierdzicie, znalaz\u0142am jeden aspekt kultury czeskiej, kt\u00f3ry nawi\u0105zuje do kultury ameryka\u0144skiej. Czy to wszystko?\u2026 Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. W czeskiej kulturze i rzeczywisto\u015bci istniej\u0105 jeszcze co najmniej dwa silne punkty, kt\u00f3re mi osobi\u015bcie bardzo kojarz\u0105 si\u0119 ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Pierwszy z nich to kwestia dost\u0119pu do broni palnej.<\/p>\n\n\n\n Tak, wiem, to mo\u017ce niekt\u00f3rych szokowa\u0107. Czechy, kt\u00f3re uchodz\u0105 za bardzo bezpieczne miejsce i rzeczywi\u015bcie w rankingu najbezpieczniejszych kraj\u00f3w w Europie (i na \u015bwiecie te\u017c) zajmuj\u0105 bardzo wysokie pozycje, ciesz\u0105 si\u0119 co najmniej zaskakuj\u0105c\u0105 polityk\u0105 dotycz\u0105c\u0105 prawa do posiadania broni. Sk\u0105d to uwielbienie do strzelania? Czy, podobnie jak w Stanach, w Czechach istnieje kult broni? Czy wi\u0105\u017ce si\u0119 to jako\u015b z histori\u0105?\u2026<\/p>\n\n\n\n Zacznijmy od tego, \u017ce dost\u0119p do broni jest w Czechach \u0142atwiejszy ni\u017c, na ten przyk\u0142ad, w Polsce, czy innych krajach UE. Na tle Europy zreszt\u0105 to w\u0142a\u015bnie Republika Czeska wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 bardzo liberalnym prawem dost\u0119pu do broni. Jej uzyskanie nie jest co prawda a\u017c tak proste, jak w Stanach Zjednoczonych, gdzie w niekt\u00f3rych stanach wystarczy wej\u015b\u0107 do supermarketu i zap\u0142aci\u0107, niemniej to w\u0142a\u015bnie Czechy w 2021 r. wpisa\u0142y prawo do posiadania broni przez obywateli do konstytucji. Tak, nie przes\u0142yszeli\u015bcie si\u0119: nasz pacyfistyczny, to jest, w naszych wyobra\u017ceniach, s\u0105siad, wpisa\u0142 nie tak dawno temu do Listiny z\u00e1kladn\u00edch pr\u00e1v a svobod<\/em>, czyli Karty podstawowych praw i wolno\u015bci, b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 czeskiej konstytucji, prawo m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce ka\u017cdy obywatel ma prawo broni\u0107 \u017cycie swoje lub innego cz\u0142owieka z broni\u0105 w r\u0119ce, przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce dzieje si\u0119 tak zgodnie z prawem.<\/p>\n\n\n\n W praktyce oznacza to, \u017ce zgodnie z konstytucj\u0105 cz\u0142owiek ma prawo t\u0119 bro\u0144 posiada\u0107, bo bez niej raczej ci\u0119\u017cko by\u0142oby si\u0119 za jej pomoc\u0105 broni\u0107. Ta nowo\u015b\u0107 wesz\u0142a w \u017cycie z inicjatywy grupy, kt\u00f3ra z\u0142o\u017cy\u0142a inicjatyw\u0119 ustawodawcz\u0105. Pod petycj\u0105 podpisa\u0142o si\u0119 ponad 100 tys. czeskich obywateli, w tym osoby dzia\u0142aj\u0105ce publicznie. By\u0142a to swego rodzaju odpowied\u017a czeskiej grupy interes\u00f3w zwi\u0105zanej z przemys\u0142em zbrojeniowym na plany Komisji Europejskiej, kt\u00f3ra chcia\u0142a ograniczy\u0107 prawo dost\u0119pu do broni w UE. Zmian\u0119 popar\u0142 parlament, a potem podpisa\u0142 prezydent Zeman i tak oto prawo do posiadania broni sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 czeskiej konstytucji.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0105d w Czechach takie umi\u0142owanie prawa do noszenia broni? Niekt\u00f3rzy wskazuj\u0105 tu wojny husyckie i tradycje potrzeby obrony w\u0142asnych przekona\u0144 przed grupami wp\u0142ywu, nazwijmy to, pochodz\u0105cymi czy to z innej grupy spo\u0142ecznej, religijnej czy etnicznej. Rzeczywi\u015bcie, to w\u0142a\u015bnie w tamtych czasach w j\u0119zyku czeskim narodzi\u0142o si\u0119 s\u0142owo pistolet, po czesku pistole, pochodz\u0105cy od \u201epistali\u201d, czyli swego rodzaju prototypu broni palnej, kt\u00f3re wyemigrowa\u0142o p\u00f3\u017aniej, wraz z wynalazkiem, na ca\u0142y \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n W czeskiej historii rzeczywi\u015bcie nie brakuje moment\u00f3w, kiedy obywatelom zdecydowanie przyda\u0142aby si\u0119 bro\u0144 do obrony w\u0142asnej i to na pewno mog\u0142o mie\u0107 wp\u0142yw na mentalno\u015b\u0107 ludzi, na poczucie, \u017ce trzeba mie\u0107 przy sobie \u015brodki obrony, kt\u00f3re mog\u0142yby ich ochroni\u0107 przed napa\u015bci\u0105. Z drugiej strony, jestem do\u015b\u0107 sceptycznie nastawiona do takiego romantycznego wyja\u015bnienia mi\u0142o\u015bnik\u00f3w noszenia broni w Czechach, bo przecie\u017c Czechy nie s\u0105 jedynym krajem w okolicy, kt\u00f3ry zosta\u0142 napadni\u0119ty zbrojnie, a nie wsz\u0119dzie nie tylko prawa, lecz i nastroje, s\u0105 podobne. Przypomnijmy, cho\u0107by w Polsce mamy jedno z najostrzejszych praw ograniczaj\u0105cych dost\u0119p do broni, tymczasem napa\u015bci zbrojnych w naszej historii nie brakuje.<\/p>\n\n\n\n Niemniej, wyja\u015bnienia zdecydowanie trzeba szuka\u0107 w historii. Tylko, wydaje mi si\u0119, takiej troch\u0119 mniej pi\u0119knej i legendarnej. Cofnijmy si\u0119 w czasie. Czechy, jako tereny kr\u00f3lewskie Cesarstwa Austriackiego, a potem Austro-W\u0119gier, s\u0105 terenem dobrze rozwini\u0119tym. Region jest zurbanizowany i dobrze skomunikowany, a do tego g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia jest stosunkowo wysoka. Sytuacja jest stabilna; p\u0142ynie tu wiele rzek, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 transport. Do tego silne mieszcza\u0144stwo inwestuje w manufaktury, a ludno\u015b\u0107 z miast \u0142atwo mo\u017cna zrekrutowa\u0107 do fabryk. Czynniki te sprawiaj\u0105, \u017ce spo\u015br\u00f3d wszystkich region\u00f3w cesarstwa Wiede\u0144 w\u0142a\u015bnie tereny Czech wybiera na rozw\u00f3j przemys\u0142u. I rzeczywi\u015bcie tak si\u0119 dzieje: w Czechach rozwija si\u0119 wielki przemys\u0142, na zawsze zmieniaj\u0105c oblicze tego kraju. W Zag\u0142\u0119biu Karwi\u0144sko-Ostrawskim wydobywa si\u0119 w\u0119giel, pojawia si\u0119 huta w Witkowicach i Pribramie; w Libercu i Brnie rozwija si\u0119 przemys\u0142 tekstylny (to ostatnie swego czasu nazywano wr\u0119cz \u201emorawskim Manchesterem\u201d; do dzi\u015b zreszt\u0105 w krajobrazie miasta wida\u0107 pozosta\u0142o\u015bci po dawnych fabrykach, cho\u0107by w toku rzek); w miejscowo\u015bciach bardziej g\u00f3rskich rozwija si\u0119 szklarnictwo, np. w Karlowych Warach czy Jabloncu nad Nisou, no i ostatecznie to, co nas w dzisiejszym odcinku interesuje najbardziej: w Pil\u017anie powstaje fabryka motoryzacyjna. Wszystko to sprawia, \u017ce na prze\u0142omie XIX i XX wieku a\u017c 70% produkcji przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego ca\u0142ych Austro-W\u0119gier znajduje si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Czechach. Czechy dostarczaj\u0105 stali, w\u0119gla i rud dla ca\u0142ego Cesarstwa i s\u0105 bardziej uprzemys\u0142owione ni\u017c Austria czy W\u0119gry; ma\u0142o tego, po I wojnie \u015bwiatowej, nowopowsta\u0142e pa\u0144stwo, czyli Czechos\u0142owacja, nale\u017cy do 10 najbardziej uprzemys\u0142owionych kraj\u00f3w na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n Przemys\u0142 wi\u0105\u017ce si\u0119 oczywi\u015bcie z produkcj\u0105 broni. Najstarsz\u0105 fabryk\u0105, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo produkowa\u0142a bro\u0144, by\u0142 warsztat rusznikarski w Pil\u017anie; ten p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w wielki koncern Skoda, kt\u00f3ry dostarcza\u0142 artyleri\u0119 Cesarstwu. W drugiej po\u0142owie XIX w. pojawia si\u0119 \u010ceska zbrojovka w Strakonicach. Trend ten nie ko\u0144czy si\u0119 wraz z upadkiem AustroW\u0119gier. Po zako\u0144czeniu I wojny Czechos\u0142owacja otwiera zak\u0142ady zbrojeniowe w Brnie (\u010ceskoslovensk\u00e1 zbrojovka Brno) i Aero Vodochody, firm\u0119 produkuj\u0105c\u0105 samoloty, kt\u00f3ra zreszt\u0105 dzia\u0142a do dzisiaj. W okresie mi\u0119dzywojennym Czechos\u0142owacja nale\u017cy do najwi\u0119kszych eksporter\u00f3w broni na \u015bwiecie. Moja opowie\u015b\u0107 zatacza coraz szersze kr\u0119gi, ale mam nadziej\u0119, \u017ce ju\u017c widzicie, do czego zmierzam. Historycznie Czechy s\u0105 bardzo zwi\u0105zane z przemys\u0142em i produkcj\u0105 broni; to nie jest temat oboj\u0119tny dla ludzi. To temat, kt\u00f3ry zdecydowanie wp\u0142ywa\u0142 i nadal wp\u0142ywa na czesk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. By\u0107 mo\u017ce teraz bardziej zrozumia\u0142a jest decyzja Hitlera, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 Czechos\u0142owacj\u0119 bez jednego wystrza\u0142u (albo prawie bez \u017cadnego). Niemcy przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 bardzo korzysta\u0142y z potencja\u0142u produkcji zbrojnej Czech.<\/p>\n\n\n\n Z tym okresem i eksportem broni z Czechos\u0142owacji wi\u0105\u017ce si\u0119 jeszcze jedna historia; to w\u0142a\u015bnie Czechos\u0142owacja pos\u0142a\u0142a Izraelowi w krytycznym momencie jego powstania bro\u0144, dzi\u0119ki kt\u00f3rej obroni\u0142 si\u0119 przed pa\u0144stwami arabskimi, kt\u00f3re wypowiedzia\u0142y mu wojn\u0119. Ca\u0142a akcja by\u0142a oczywi\u015bcie tajna i wykonana za aprobat\u0105 ZSRR; to by\u0142o jeszcze w czasach, kiedy ZSRR popiera\u0142 Izrael, licz\u0105c, \u017ce stanie si\u0119 krajem komunistycznym. P\u00f3\u017aniej, kiedy sowiecki brat zmieni\u0142 polityk\u0119 i zacz\u0105\u0142 popiera\u0107 kraje arabskie, stosunki czechos\u0142owacko-izraelskie nie by\u0142y tak dobre; ale konsekwencje tamtych dzia\u0142a\u0144 mo\u017cecie do dzi\u015b obserwowa\u0107 w polityce zagranicznej Czech. Czechy do teraz nastawione s\u0105 bardzo proizraelsko, ich stosunki s\u0105 bardzo dobre, nawet w obliczu tego, co dzi\u015b dzieje si\u0119 w Gazie. To tak na marginesie.<\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my do g\u0142\u00f3wnego tematu: czy tak silna obecno\u015b\u0107 przemys\u0142u zbrojeniowego wp\u0142ywa na \u015bwiadomo\u015b\u0107 ludzi i ich podej\u015bcie do broni? My\u015bl\u0119, \u017ce odpowied\u017a jest do\u015b\u0107 oczywista. Czesi broni si\u0119 nie boj\u0105, i wida\u0107 to w statystykach. Por\u00f3wnajmy te najbardziej podstawowe: podczas gdy w Polsce, kt\u00f3ra ma troch\u0119 ponad trzy razy wi\u0119cej obywateli, jest zarejestrowanych ok. 250 tysi\u0119cy sztuk cywilnej broni palnej*, w Czechach liczba ta wynosi od 1 do 1,1 mln sztuk. R\u00f3\u017cnica jest szokuj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n * Errata: tutaj wkrad\u0142 mi si\u0119 b\u0142\u0105d. W Polsce jest zarejestrowanych ok. miliona sztuk broni. Nadal jest to jednak sporo mniej, bior\u0105c pod uwag\u0119 liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w obu kraj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie nie jest tak, \u017ce w Czechach mo\u017cna wej\u015b\u0107 do pierwszego lepszego sklepu i kupi\u0107 bro\u0144. Prawo ogranicza mo\u017cliwo\u015b\u0107 jej posiadania; wcze\u015bniej trzeba przej\u015b\u0107 szkolenie, badanie i zda\u0107 odpowiedni egzamin. Czechy s\u0105 jednak krajem, kt\u00f3ry dopuszcza noszenie broni, o ile jest ona ukryta (tzw. concealed carry), r\u00f3wnie\u017c w celu samoobrony. Ludzie wi\u0105\u017c\u0105 prawo do jej noszenia z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 obrony siebie, swoich bliskich, a bardziej og\u00f3lnie: tak\u017ce przed ewentualnym wrogiem, czy to w postaci w\u0142asnego rz\u0105du, kt\u00f3ry chcia\u0142by ogranicza\u0107 ich prawa, czy jakiego\u015b potencjalnego naje\u017ad\u017acy.<\/p>\n\n\n\n Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce w takim razie nie s\u0142yszymy co chwil\u0119 o strzelaninach w Czechach? C\u00f3\u017c, na pewno wp\u0142yw na to maj\u0105 ostrzejsze przepisy ni\u017c te w Stanach; ka\u017cdy, kto tak\u0105 bro\u0144 chce posiada\u0107, musi przej\u015b\u0107 odpowiednie badania i szkolenie. Dochodzi do tego tak\u017ce efekt skali: Czechy s\u0105 znacznie mniejsze ni\u017c USA, wi\u0119c liczba takich atak\u00f3w jest po prostu ni\u017csza. Nie jest jednak tak, \u017ce czeska rzeczywisto\u015b\u0107 to jaki\u015b cud i takie wydarzenia wcale nie maj\u0105 miejsca. Maj\u0105. I jak si\u0119gniecie pami\u0119ci\u0105 wstecz, by\u0107 mo\u017ce oka\u017ce si\u0119, \u017ce sami o niekt\u00f3rych z nich pami\u0119tacie.<\/p>\n\n\n\n Najg\u0142o\u015bniejszym echem odbi\u0142a si\u0119 prawdopodobnie sytuacja z grudnia 2023 r., kiedy tzw. active shooter<\/em> strzela\u0142 z broni, r\u00f3\u017cnych jej rodzaj\u00f3w, w tym broni p\u00f3\u0142automatycznej, w r\u00f3\u017cnych miejscach Pragi. Najpierw zastrzeli\u0142 dwie osoby na obrze\u017cach czeskiej stolicy; kilka dni p\u00f3\u017aniej zabi\u0142 w\u0142asnego ojca u siebie w domu, a potem ruszy\u0142 do centrum. Dotar\u0142 do jednego z gmach\u00f3w Uniwersytetu Karola i z jego balkonu otworzy\u0142 ogie\u0144 do student\u00f3w i pracownik\u00f3w Uniwersytetu. Zabi\u0142 14 os\u00f3b, 15 ofiara zgin\u0119\u0142a w wyniku upadku z gzymsu, na kt\u00f3ry wesz\u0142a, uciekaj\u0105c przed kulami. Sprawca r\u00f3wnie\u017c zgin\u0105\u0142, najprawdopodobniej pope\u0142niaj\u0105c samob\u00f3jstwo.<\/p>\n\n\n\n To by\u0142a do tej pory najwi\u0119ksza strzelanina, jaka mia\u0142a miejsce w Czechach, i zdecydowanie najbardziej tragiczna. Og\u0142oszono dzie\u0144 \u017ca\u0142oby narodowej, a Prag\u0105 przeszed\u0142 marsz upami\u0119tniaj\u0105cy ofiary. W kraju otworzy\u0142a si\u0119 debata dotycz\u0105ca konieczno\u015bci zaostrzenia przepis\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105cych posiadanie broni, szczeg\u00f3lnie tej p\u00f3\u0142automatycznej. W wyniku tych wydarze\u0144 w ko\u0144cu przepisy zmieniono, m.in. skracaj\u0105c okres pomi\u0119dzy badaniami, kt\u00f3re ka\u017cdy posiadacz broni musi wykonywa\u0107, udost\u0119pniaj\u0105c lekarzom list\u0119 os\u00f3b z pozwoleniem na bro\u0144, aby w razie kryzysu psychicznego pacjenta mogli od razu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce posiada bro\u0144 i reagowa\u0107; wprowadzono mo\u017cliwo\u015b\u0107 prewencyjnego odebrania broni osobom, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 zagro\u017cenie, a tak\u017ce elektroniczny system rejestru broni.<\/p>\n\n\n\n Wydarzenia praskie by\u0142y najbardziej tragiczne, ale nie jedyne. Nie chc\u0119 zarzuca\u0107 Was strasznymi szczeg\u00f3\u0142ami, wspomn\u0119 tylko, \u017ce podobne sytuacje mia\u0142y miejsce np. w szpitalu w Ostrawie, w hospodzie w Uhersk\u00fdm Brodzie, w restauracji w Pet\u0159valdzie. W wielu przypadkach bro\u0144 u\u017cyta w strzelaninach by\u0142a posiadana legalnie. Mi\u0119dzy innymi ten fakt wymusi\u0142 zmian\u0119 przepis\u00f3w, kt\u00f3re, jednak, jakby na to nie patrze\u0107, nadal pozostaj\u0105 jednymi z najbardziej liberalnych w ca\u0142ej Unii Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n To by\u0142 drugi aspekt, w kt\u00f3rych Czechy, paradoksalnie, du\u017co bardziej przypominaj\u0105 Stany Zjednoczone Ameryki ni\u017c na przyk\u0142ad Polska. Obstawiam, \u017ce to nie jest fakt, kt\u00f3rym Czechy chwal\u0105 si\u0119 w broszurkach turystycznych ani Wasza pierwsza my\u015bl, kiedy wchodzicie do hospody w ma\u0142ym, czeskim miasteczku. Czy nale\u017cy jednak z tego powodu Czech si\u0119 ba\u0107? Nie wydaje mi si\u0119. To znaczy: wypadki i szale\u0144cy znajduj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie. Osobi\u015bcie ucieszy\u0142abym si\u0119, gdyby prawo czeskie bardziej przypomina\u0142o to polskie, ale, dzi\u0119ki Bogu, czeskie spo\u0142ecze\u0144stwo p\u00f3ki co jest na tyle wyr\u00f3wnane, \u017ce strach przed kulami to zdecydowanie nie jest pierwsza my\u015bl, kt\u00f3ra przychodzi mi do g\u0142owy, kiedy id\u0119 na miasto. Nie jest to ani druga, ani trzecia, ani nawet ostatnia, bo zazwyczaj si\u0119 o tym w og\u00f3le nie my\u015bli.<\/p>\n\n\n\n Nie przedstawia\u0142abym jednak Republiki Czeskiej jako pa\u0144stwa z\u0142otego \u015brodka, kt\u00f3re zezwala na posiadanie broni, lecz zabezpiecza je w taki spos\u00f3b, aby uchroni\u0107 si\u0119 przed strzelaninami. Nie uwa\u017cam, \u017ce chroni nas dostatecznie; przyk\u0142ady strzelanin pokazuj\u0105, \u017ce pozwolenie na posiadanie broni nie oznacza, \u017ce dana osoba rzeczywi\u015bcie jest na style stabilna psychicznie i odpowiedzialna, \u017ceby m\u00f3c j\u0105 nosi\u0107. A bro\u0144 to nie n\u00f3\u017c, jej si\u0142a ra\u017cenia jest o wiele wi\u0119ksza i bardziej \u015bmierciono\u015bna ni\u017c jakakolwiek inna bro\u0144 osobista. Osobi\u015bcie dodam jeszcze, \u017ce dzi\u0119ki Bogu, \u017ce w Polsce prawo jest w tym zakresie tak ostre; teraz powiem co\u015b, co jest tylko moim przeczuciem, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce \u2013 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w: historycznych, kulturowych, genetycznych, nie wiem \u2013 mamy w spo\u0142ecze\u0144stwie o wiele wi\u0119cej os\u00f3b rzutkich, o ostrym temperamencie, porywczych, i osobi\u015bcie ciesz\u0119 si\u0119 bardzo, \u017ce nie maj\u0105 one tak \u0142atwego dost\u0119pu do broni jak w Czechach. Inaczej wi\u0119kszo\u015b\u0107 nius\u00f3w o ataku no\u017cownika w Polsce zmieni\u0142aby si\u0119 w informacje o kolejnej tragicznej strzelaninie.<\/p>\n\n\n\n Czy ju\u017c Was przekona\u0142am, \u017ce Czechy s\u0105 troch\u0119 jak Stany? Nie? Bo mam tu co\u015b jeszcze. Jak wiadomo, podzia\u0142 w\u0142adzy w demokracji, przynajmniej teoretycznie, jest jasny: mamy w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105, czyli rz\u0105d, ustawodawcz\u0105, czyli parlament, i s\u0105dow\u0105, oraz tzw. czwart\u0105 w\u0142adz\u0119, czyli media. Rzeczywisto\u015b\u0107 niestety wymyka si\u0119 temu prostemu podzia\u0142owi, a linie wp\u0142yw\u00f3w niekoniecznie przebiegaj\u0105 tak, jak wyobra\u017cali sobie tw\u00f3rcy obecnych ustroj\u00f3w naszych kraj\u00f3w. Bol\u0105czk\u0105 wi\u0119kszo\u015bci demokracji liberalnych s\u0105 rosn\u0105ce grupy wp\u0142yw\u00f3w, grupy gromadz\u0105ce kapita\u0142, czy to krajowy, czy pochodz\u0105cy zza granicy, kt\u00f3re przejmuj\u0105 np. media, po to, aby wywiera\u0107 wp\u0142yw na w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105. W ten spos\u00f3b klasa polityczna staje si\u0119 swojego rodzaju przed\u0142u\u017ceniem w\u0142adzy gospodarczej. To jest prawda stara jak \u015bwiat \u015bwiatem i, niestety, dotyczy tak\u017ce Republiki Czeskiej.<\/p>\n\n\n\n Czy to zaskakuj\u0105ce? I tak, i nie. Nie po raz pierwszy powiem, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo czeskie wydaje si\u0119, przy bli\u017cszym poznaniu, o wiele bardziej egalitarne ni\u017c to polskie. Przejawy bogactwa nie s\u0105 a\u017c tak oczywiste. Chwalenie si\u0119 pieni\u0119dzmi nale\u017cy do z\u0142ego tonu. Czesi to przede wszystkim mieszczanie, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 si\u0119 pewnego decorum<\/em>, i je\u017cd\u017cenie przys\u0142owiowym mercedesem po wsi albo stawianie sedes\u00f3w ze z\u0142ota nie stanowi symbolu narodowych aspiracji. Tak, jestem troch\u0119 z\u0142o\u015bliwa wobec naszego narodu, i by\u0107 mo\u017ce kilku innych s\u0142owia\u0144skich, troch\u0119 bardziej wschodnich, ale chc\u0119 tu nakre\u015bli\u0107 pewne por\u00f3wnanie. Czeski j\u0119zyk sprzyja r\u00f3wno\u015bci; nikt sobie tu nie \u201epanuje\u201d, za to wszyscy \u201ewykaj\u0105\u201d. Uprzejmo\u015b\u0107, taka zwyk\u0142a, jest w cenie. Dodajcie do tego piwo, powszechny trunek demokratyczny, kt\u00f3re pij\u0105 zar\u00f3wno oligarchowie, jak i robotnicy, \u015bwietnie dzia\u0142aj\u0105cy transport publiczny i wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce bardziej r\u00f3wno\u015bciowego spo\u0142ecze\u0144stwa ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107. Gdzie to podobie\u0144stwo do ogromnie rozwarstwionego spo\u0142ecze\u0144stwa Stan\u00f3w Zjednoczonych?<\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c: Republika Czeska, ta egalitarna i r\u00f3wno\u015bciowa Republika, kt\u00f3ra rzekomo dba o najs\u0142absze klasy spo\u0142eczne w swoim kraju, to pewnego rodzaju utopia. Nie istnieje. W Czechach te\u017c mamy grupy interes\u00f3w, ba, oligarch\u00f3w, i media, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 ich interesom. I tak, telewizja publiczna trzyma wysok\u0105 jako\u015b\u0107 i obiektywizm, i TVP mog\u0142aby si\u0119 wiele od niej uczy\u0107. Niemniej, je\u015bli spojrze\u0107 na grupy najbogatszych Czech\u00f3w, oka\u017ce si\u0119, \u017ce wielu z nich ma powi\u0105zania z tzw. czwart\u0105 w\u0142adz\u0105, innymi s\u0142owy: s\u0105 w\u0142a\u015bcicielami wielu r\u00f3\u017cnych grup medialnych, czy to czasopism, portali, czy radiostacji, w kt\u00f3rych w taki czy inny spos\u00f3b przedstawiaj\u0105 swoj\u0105, cz\u0119sto konserwatywn\u0105, korzystn\u0105 dla siebie, wizj\u0119 \u015bwiata. By\u0107 mo\u017ce dlatego w r\u00f3\u017cnych czeskich radiostacjach nie raz zdarzy\u0142o mi si\u0119 \u017carty co najmniej nieodpowiednie, kt\u00f3rych w polskich chyba nigdy nie s\u0142ysza\u0142am; zreszt\u0105, \u017carty to jedno, ale w konkretnych mediach mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 konkretne \u015bwiatopogl\u0105dy, np. zdecydowanie przeciwne ekologii albo poj\u0119ciom tak rzekomo Czechom obcym, jak r\u00f3wnouprawnienie czy r\u00f3wno\u015b\u0107 mi\u0119dzy p\u0142ciami.<\/p>\n\n\n\n Powiecie, \u017ce to moje wyobra\u017cenia; by\u0107 mo\u017ce. Faktem jednak pozostaje, \u017ce mamy w Czechach kilku biznesmen\u00f3w, kt\u00f3rzy konsoliduj\u0105 du\u017ce firmy z okre\u015blonych bran\u017c, w tym media. Mamy oczywi\u015bcie najbardziej znanego czeskiego biznesmena, z pochodzenia S\u0142owaka, i czynnego czeskiego polityka, ponownie mianowanego premiera, Andreja Babi\u0161a. Dzia\u0142a w bran\u017cach agrobiznesu (tutaj szczeg\u00f3lnie produkcja nawoz\u00f3w, chemii, \u017cywno\u015bci, rolnictwo), a tak\u017ce do niedawna w bran\u017cy medialnej (nale\u017ca\u0142y do niego grupa Mafra<\/em>: Mlad\u00e1 fronta Dnes, Lidov\u00e9 noviny, iDnes.cz, R\u00e1dio Impuls; dzi\u015b s\u0105 formalnie cz\u0119\u015bci\u0105 funduszu powierniczego). Babi\u0161 jest tak\u017ce bohaterem kilku niechlubnych afer, np. \u010cap\u00ed hn\u00edzdo, w kt\u00f3rej jedna z jego firm wy\u0142udzi\u0142a dotacje unijne na budow\u0119 centrum konferencyjnego. Zreszt\u0105, sprawa ta nie jest rozwi\u0105zana i wiele wskazuje, \u017ce cen\u0105 za piastowanie oficjalnego politycznego stanowiska b\u0119dzie, przynajmniej symboliczne, oddanie posiadanego holdingu w r\u0119ce kogo\u015b z nim niezwi\u0105zanego.<\/p>\n\n\n\n Babi\u0161 jest najbardziej znanym i jaskrawym przyk\u0142adem czeskiego magnata, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy wielki biznes i polityk\u0119. S\u0105 jednak tak\u017ce inni, kt\u00f3ry mimo i\u017c sami nie zdecydowali si\u0119 wej\u015b\u0107 do \u015bwiata polityki osobi\u015bcie, po\u015brednio na ni\u0105 wp\u0142ywaj\u0105, maj\u0105 bowiem \u015brodki i cele. Wystarczy wymieni\u0107 np. Daniela K\u0159et\u00ednskiego, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bcicielem grupy EPH, kt\u00f3ra gromadzi elektrownie w\u0119glowe, gazowe i podobn\u0105 infrastruktur\u0119, a tak\u017ce koncern medialny Czech Media Invest (czyli np. Blesk, Aha!, Reflex, E15, Evropa 2, Frekvence 1). Pan K\u0159et\u00ednski znany jest z tego, \u017ce za pomoc\u0105 posiadanych medi\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c tych bulwarowych, kszta\u0142towa\u0142 nastroje spo\u0142eczne w taki spos\u00f3b, aby opinia publiczna by\u0142a przeciwna transformacji energetycznej i wspiera\u0142a w\u0119giel. Jest to zdecydowanie osoba, z kt\u00f3rej si\u0142\u0105 musz\u0105 liczy\u0107 si\u0119 politycy sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n Innym przedsi\u0119biorc\u0105, kt\u00f3ry po\u015brednio wspiera pewien establishment polityczny, jest Richard Chlad, przedsi\u0119biorca zwi\u0105zany ze \u015bwiatem motoryzacji, energii i hazardu. To r\u00f3wnie\u017c sponsor partii Motoriste sobe, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie wesz\u0142a do rz\u0105du. Pana Chlada charakteryzuje upodobanie do kontrowersyjnych wypowiedzi, ale te\u017c powi\u0105zania z czeskim p\u00f3\u0142\u015bwiatkiem z lat 90., Motoriste za\u015b w swoich pogl\u0105dach s\u0105 raczej antyeuropejscy, konserwatywni, dyskryminuj\u0105cy \u015brodowiska nieheteronormatywne.<\/p>\n\n\n\n Nie mam zamiaru zrobi\u0107 tu listy najbogatszych Czech\u00f3w; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce mimo i\u017c rozwarstwienie spo\u0142eczne pod wzgl\u0119dem zarobk\u00f3w w Czechach nie jest szczeg\u00f3lnie wysokie, to je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 maj\u0105tki, jest ju\u017c ogromne. Jego genezy mo\u017cna dopatrywa\u0107 w prywatyzacji maj\u0105tku pa\u0144stwowego w latach 90., kt\u00f3rej ojcem chrzestnym by\u0142 znany polityk V\u00e1clav Klaus. Warto tu wspomnie\u0107 wska\u017anik Giniego, kt\u00f3ry stosuje si\u0119 do okre\u015blenia skali rozwarstwienia zarobkowego i maj\u0105tkowego; wyra\u017ca si\u0119 do w skali od 0 do 1, przy czym 0 oznacza r\u00f3wno\u015b\u0107, a 1 ca\u0142kowit\u0105 nier\u00f3wno\u015b\u0107. Pod wzgl\u0119dem zarobk\u00f3w wska\u017anik jest umiarkowany i wynosi w Czechach 0,25\u20130,26, natomiast pod wzgl\u0119dem maj\u0105tk\u00f3w wynosi a\u017c 0,68\u20130,70, co oznacza, \u017ce 1% najbogatszych posiada kilkaset razy wi\u0119cej ni\u017c przeci\u0119tny obywatel Czech. Dla por\u00f3wnania: w Polsce wska\u017anik maj\u0105tkowy wynosi 0,57, a najwy\u017cszy w UE jest w Szwecji, gdzie si\u0119ga a\u017c 0,75. W USA oscyluje gdzie\u015b w okolicach 0,8.<\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, Czesi tego raczej nie dostrzegaj\u0105\/do niedawna nie dostrzegali. Problemy, o kt\u00f3rych w\u0142a\u015bnie Wam opowiedzia\u0142am, maj\u0105 oczywi\u015bcie prze\u0142o\u017cenie na codzienne \u017cycie w Czechach: we\u017amy na przyk\u0142ad ceny energii, \u017cywno\u015bci, czy telekomunikacji. Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce Czesi dopiero niedawno odkryli, \u017ce kto\u015b \u201erobi ich w balona\u201d. W kontek\u015bcie \u017cywno\u015bci dopiero niedawno odkryli, \u017ce ceny u s\u0105siad\u00f3w s\u0105 nierzadko sporo ni\u017csze, a jako\u015b\u0107 wy\u017csza. Czy to co\u015b zmieni? Na razie si\u0119 na to nie zanosi.<\/p>\n\n\n\n Czeskie decorum nie pozwala na chwalenie si\u0119 bogactwem, i rzadko wida\u0107, aby czescy magnaci t\u0119 zasad\u0119 \u0142amali. Wr\u0119cz przeciwnie, mo\u017cna chyba powiedzie\u0107, \u017ce dbaj\u0105 o prywatno\u015b\u0107 i nie rzucaj\u0105 si\u0119 ze swoim bogactwem w oczy. Na tym tle do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowy jest Babis, kt\u00f3ry w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych ods\u0142ania sporo prywatnego \u017cycia, ale, co paradoksalne, robi to, prezentuj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie jako cz\u0142owiek z ludu (sic!), kto\u015b, kto walczy z establishmentem, i reprezentuje czeskiego everymana. No, do szarego obywatela raczej mu daleko, ale nie przeszkadza mu si\u0119 na takiego kreowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Na koniec tego odcinka podcastu musz\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce Republika Czeska w wielu innych aspektach rzeczywi\u015bcie jest ca\u0142kiem egalitarna, co ja osobi\u015bcie oceniam pozytywnie: wida\u0107 to, patrz\u0105c cho\u0107by na opiek\u0119 zdrowotn\u0105 czy szkolnictwo. Ciekawa jestem, czy kt\u00f3re\u015b z dzisiejszych por\u00f3wna\u0144 Was zaskoczy\u0142o. Dajcie zna\u0107 w komentarzach i do us\u0142yszenia w kolejnym odcinku.<\/p>\n\n\n\n M.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n https:\/\/zpravy.aktualne.cz\/domaci\/cesi-maji-nejradeji-slovaky-i-vietnamce-sympatie-vuci-rusum\/r~318ed75ee90911edbc030cc47ab5f122<\/a><\/p>\n\n\n\nCzescy znani trampowie<\/h2>\n\n\n\n
Popularno\u015b\u0107 trampingu<\/h2>\n\n\n\n
Szeryfowie z broni\u0105?<\/h2>\n\n\n\n
Sk\u0105d uwielbienie do noszenia broni?<\/h2>\n\n\n\n
Czeski przemys\u0142<\/h2>\n\n\n\n
Czeska bro\u0144 a Izrael<\/h2>\n\n\n\n
Strzelaniny w Czechach<\/h2>\n\n\n\n
Czy Czechy s\u0105 bezpieczne?<\/h2>\n\n\n\n
Grupy wp\u0142yw\u00f3w a czeska demokracja<\/h2>\n\n\n\n
Czy Czechy s\u0105 egalitarne?<\/h2>\n\n\n\n
Czeska oligarchia<\/h2>\n\n\n\n
Oligopol?<\/h2>\n\n\n\n