![\"\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1000090821-300x200.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nPatriotyzm wyuczony<\/h2>\n\n\n\n
Czy m\u00f3j polski patriotyzm i czeski patriotyzm czym\u015b si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105? To pytanie przysz\u0142o mi do g\u0142owy niedawno i stwierdzi\u0142am, \u017ce jest na tyle otwieraj\u0105ce g\u0142ow\u0119, \u017ce warto pozastanawia\u0107 si\u0119 nad tym na blogu. Polski patriotyzm to co\u015b, czego nie wybra\u0142am, tak samo, jak nie wybra\u0142am miejsca urodzenia. Tak zwan\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do Ojczyzny wpaja si\u0119 nam od dziecka, uczy si\u0119 jej w szkole, s\u0142yszy si\u0119 o niej w radiu czy telewizji, wreszcie, tak\u017ce w niekt\u00f3rych domach. Zazwyczaj towarzysz\u0105 temu wielkie s\u0142owa, kt\u00f3re, je\u015bli jest si\u0119 dzieckiem, niekoniecznie cokolwiek znacz\u0105. Dzieci s\u0105 pod tym wzgl\u0119dem bardzo praktyczne. Abstrakcyjne poj\u0119cia, takie jak mi\u0142o\u015b\u0107 do narodu, kt\u00f3rej, b\u0105d\u017amy szczerzy, niewielu doros\u0142ych rozumie i czuje, to dla nich puste terminy z innej planety.<\/p>\n\n\n\n
Ze szko\u0142y pami\u0119tam, \u017ce uczono nas, \u017ce ten wielki patriotyzm powinien przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na ma\u0142y heimat, dbanie o lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, o s\u0105siad\u00f3w oraz koleg\u00f3w i kole\u017canki ze szko\u0142y, czysto\u015b\u0107 \u015brodowiska i najbli\u017csz\u0105 okolic\u0119. Dla starszych bycie patriot\u0105 oznacza\u0142o p\u0142acenie podatk\u00f3w i dzia\u0142anie na rzecz dobra og\u00f3\u0142u. Jak si\u0119 okazuje, dzisiaj znajdziemy wielu polityk\u00f3w i biznesmen\u00f3w, kt\u00f3rzy p\u0142acenie podatk\u00f3w we w\u0142asnym kraju rozumie jako oznak\u0119 g\u0142upoty i s\u0142abo\u015b\u0107. Chyba uczyli ich innego patriotyzmu ni\u017c mnie.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1000090804-200x300.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nStatus: to skomplikowane<\/h2>\n\n\n\n
Dodajmy, \u017ce ta relacja z Ojczyzn\u0105, pocz\u0105tkowo rozumiana tak praktycznie i prosto, wcale taka prosta by\u0107 nie musi. Bo co z osobami, kt\u00f3re ta Ojczyzna z jakiego\u015b powodu odrzuca? Lud\u017ami, kt\u00f3rych wiara nie jest wiar\u0105 powszechn\u0105 w ich kraju? Lud\u017ami o innym ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 kolorze sk\u00f3ry? Orientacji? Pomy\u015blcie te\u017c o wszystkich tych, kt\u00f3rzy ca\u0142e \u017cycie mieszkali na swojej wsi, dbali o ni\u0105, i kt\u00f3rzy polegali na autobusie PKS albo poci\u0105gu, aby m\u00f3c dojecha\u0107 do sklepu albo lekarza, albo nawet pracy, i kt\u00f3rych pewnego dnia pa\u0144stwo po prostu tego \u015brodka transportu pozbawi\u0142o, bo uzna\u0142o, \u017ce to si\u0119 nie op\u0142aca. Czy ma\u0142o tych historii, kiedy nasze pa\u0144stwo pozostawi\u0142o swoich obywateli samych sobie? Czemu ci ludzie mieliby \u017cywi\u0107 wobec tego pa\u0144stwa jakie\u015b ciep\u0142e uczucia?\u2026<\/p>\n\n\n\n
Jak wida\u0107, powod\u00f3w konfliktu w relacji Ojczyzna-cz\u0142owiek mo\u017ce by\u0107 mn\u00f3stwo.<\/p>\n\n\n\n
Kraj przybrany a patriotyzm<\/h2>\n\n\n\n
Sytuacja z krajem przybranym jest zgo\u0142a inna. Po pierwsze dlatego, \u017ce ten kraj cz\u0119sto z jakiego\u015b powodu wybieramy. Zazwyczaj nie wybieramy kraju beznadziejnego, kt\u00f3ry nam si\u0119 nie podoba. Oczywi\u015bcie, zdarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje, gdy znajdujemy si\u0119 gdzie\u015b z prozaicznego lub przypadkowego powodu, ale decyzja, czy zechcemy si\u0119 z nim zapozna\u0107, zrozumie\u0107 i oswoi\u0107, a potem uzna\u0107 za sw\u00f3j, zale\u017cy tylko od nas.<\/p>\n\n\n\n
Czy ta mi\u0142o\u015b\u0107 do kraju, kt\u00f3ry wybieramy, mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ksza ni\u017c ta pierwotna, do Ojczyzny? To pewnie zale\u017cy od cz\u0142owieka. My\u015bl\u0119, \u017ce uczucie do kraju zale\u017cy od tego, co dane by\u0142o nam w nim prze\u017cy\u0107, czego w nim lub w zwi\u0105zku z nim do\u015bwiadczyli\u015bmy. Czasami to uczucie wyryte no\u017cami i utopione we krwi, innym razem \u2013 oblane piwem.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1000090642-200x300.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nCzeski patriotyzm<\/h2>\n\n\n\n
Czeski patriotyzm w og\u00f3le wykuwa\u0142 si\u0119 w innej atmosferze ni\u017c ten polski i w zwi\u0105zku z tym wydaje mi si\u0119, \u017ce celebruje si\u0119 go po prostu inaczej. Bycie patriotycznym Czechem by\u0142o w XIX w. awangard\u0105, czym\u015b elitarnym, zdecydowanie niepowszechnym. Ju\u017c samo m\u00f3wienie i pisanie po czesku by\u0142o swego rodzaju aktem buntu wobec wszechniemiecko\u015bci. Czytanie czeskiej literatury by\u0142o przejawem najwy\u017cszego czeskiego patriotyzmu. Podobnie z poczuciem czesko\u015bci \u0142\u0105czy si\u0119 turystyka i ch\u0119\u0107 poznania, do\u015bwiadczenia i doceniania w\u0142asnej krainy. W Polsce \u0142a\u017cenie po lasach na pewno nie jest uwa\u017cane za akt patriotyczny. Widzicie wi\u0119c, \u017ce Czechy, ze swoimi tysi\u0105cami kilometr\u00f3w szlak\u00f3w i hospodami a\u017c same prosz\u0105 si\u0119 o uprawianie patriotyzmu; w Polsce nie jest to to takie naturalne (bo co jest w Polsce takim codziennym aktem patriotyzmu? Nasuwaj\u0105 mi si\u0119 odpowiedzi, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142yby g\u00f3wnoburz\u0119, powstrzymam si\u0119 wi\u0119c od ich wypisania. W Poznaniu aktem patriotyzmu na 11 listopada jest zjedzenie jak najwi\u0119kszej liczby rogali \u015bwi\u0119tomarci\u0144skim, i tego si\u0119 trzymajmy).<\/p>\n\n\n\n
Co ciekawe, tak jak j\u0119zyk wymusza zmian\u0119 napi\u0119cia aparatu m\u00f3wi\u0105cego i innego u\u0142o\u017cenia j\u0119zyka, u\u017cycia innego akcentu, kraj te\u017c wp\u0142ywa na swoich obywateli. Wymusza na nich pewnego rodzaju zachowania: oczywi\u015bcie prawem, ale nie tylko, bo tak\u017ce kultur\u0105, zwyczajami, wreszcie naciskiem spo\u0142ecznym. Czechy chc\u0105 innych obywateli i Polska te\u017c chce innych obywateli. To, co przechodzi w Polsce, nie uchodzi w Czechach i na odwr\u00f3t. (To oczywi\u015bcie dotyczy r\u00f3wnie\u017c wszystkich innych kraj\u00f3w, ale te dwa stanowi\u0105 punkt zaczepienia tego wpisu, wi\u0119c na nich si\u0119 skupiam).<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1000090799-200x300.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nM\u00f3j czeski patriotyzm<\/h2>\n\n\n\n
W Czechach moj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do kraju adopcyjnego przejawiam na kilka sposob\u00f3w: po pierwsze, nadal i niezmordowanie staram si\u0119 m\u00f3wi\u0107 wsz\u0119dzie po czesku. To zazwyczaj nie jest problemem, ale ci\u0105gle zdarzaj\u0105 si\u0119 konteksty, kt\u00f3re s\u0105 dla mnie po czesku nowe, i w kt\u00f3rych musz\u0119 na gwa\u0142t szuka\u0107 w g\u0142owie s\u0142ownictwa (zazwyczaj medyczne); chocia\u017c czasami zdarzaj\u0105 mi si\u0119 ju\u017c te\u017c sytuacje odwrotne \u2013 to czeski stanowi\u0142 dla mnie t\u0142o j\u0119zykowe jakich\u015b wydarze\u0144 i to czeski staje si\u0119 automatycznym j\u0119zykiem w danym obszarze i okazuje si\u0119, \u017ce brakuje mi polskich s\u0142\u00f3w do opisana danej sytuacji.<\/p>\n\n\n\n
Nauka j\u0119zyka kraju adopcyjnego to podstawa. To rzadko kiedy jest \u0142atwe i szybkie zadanie, ale, w mojej opinii, ta inwestycja czasu i mocy kognitywnej m\u00f3zgu zdecydowanie si\u0119 op\u0142aca. Przede wszystkim dla w\u0142asnej wygody: cz\u0142owiek jest w stanie dogada\u0107 si\u0119 z kimkolwiek (pomijaj\u0105c hydraulik\u00f3w z g\u0142\u0119bokiego po\u0142udnia Moraw:) i to bardzo pomaga poczu\u0107 si\u0119 w nowym kraju jak w domu. J\u0119zyk otwiera literatur\u0119 i umo\u017cliwia spojrzenie na \u015bwiat oczami Czech\u00f3w. Dopiero maj\u0105c to narz\u0119dzie, cz\u0142owiek mo\u017ce zacz\u0105\u0107 rozumie\u0107, czemu ten nowy kraj dzia\u0142a tak, a nie inaczej.<\/p>\n\n\n\n
[Dygresja: jaki\u015b czas temu gada\u0142am ze znajomymi o czeskich serialach. Tak, bezczelnie wykorzystuj\u0119 znajomych do researchu r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w czeskiej rzeczywisto\u015bci na bloga i do podcastu, i nie inaczej by\u0142o tym razem. Pytanie brzmia\u0142o, jakie czeskie seriale w ich mniemaniu s\u0105 najbardziej kultowe. Mi\u0119dzy innymi pad\u0142 tytu\u0142 Hospoda<\/em>. Nie wiem, na ile g\u0142\u0119boko w czesko\u015b\u0107 kiedy\u015b zabrn\u0119li\u015bcie, ale je\u015bli istnieje jakie\u015b j\u0105dro czesko\u015bci, to ten serial le\u017cy ca\u0142kiem blisko niego. My\u015bl\u0119, \u017ce zrozumienie Czech\u00f3w, ich r\u00f3\u017cnych kontekst\u00f3w kulturowych, bez obejrzenia chocia\u017c kilku odcink\u00f3w tego serialu (do wi\u0119kszej liczby nikogo bym nie zmusza\u0142a), by\u0142oby trudne, je\u015bli nie niemo\u017cliwe. O czym to traktuje? Generalnie o hospodzie, jak tytu\u0142 wskazuje. Wygl\u0105da to troch\u0119 tak, jak pierwowz\u00f3r paradokumentu: jakby do jakiej\u015b typowej, tradycyjnej, starej czeskiej hospody wsadzono kamery i kr\u0119cono wszystko, co si\u0119 w niej dzieje. Bohaterami s\u0105: stoj\u0105cy na barze hospodsky i kelnerka, kt\u00f3ra roznosi piwo, ale te\u017c wszyscy stamga\u015bci, czyli sta\u0142a klientela, kt\u00f3ra w hospodzie pojawia si\u0119 nierzadko rano, aby wypi\u0107 jedno przed szycht\u0105. Kto\u015b by powiedzia\u0142, \u017ce serial ten nie ma w\u0142a\u015bciwie fabu\u0142y i do tego opowiada o bandzie alkoholik\u00f3w, i w sumie mia\u0142by w jaki\u015b spos\u00f3b racj\u0119. Ale te konteksty, te wszystkie sytuacje, to trzeba zobaczy\u0107, \u017ceby potem umie\u0107 je odnajdywa\u0107 w innych czeskich tekstach kultury albo i rzeczywisto\u015bci, i zrozumie\u0107. Bo bez tej podk\u0142adki mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce w czesko\u015bci chodzi tylko o chlanie piwa. A jednak kryje si\u0119 w tym co\u015b jeszcze. Chyba].<\/p>\n\n\n\n Jak jeszcze uprawiam czeski patriotyzm? Chodz\u0105c. Tak, potrzebne mi s\u0105 do tego moje nogi, czasem plecak, czasem aparat, nierzadko mapa. \u0141a\u017cenie po szlakach sta\u0142o si\u0119 moim ulubionym hobby i po\u015bwi\u0119camy z moj\u0105 smeck\u0105 <\/em>na to wiele czasu. To cudowna forma: bo daje i poznawanie nowych miejsc, ludzi, historii, ale te\u017c zmusza do ruchu. Do tego mo\u017cna wyszale\u0107 zwariowanego psiaka i poszuka\u0107 pi\u0119knych kadr\u00f3w. Czego wi\u0119cej chcie\u0107?\u2026<\/p>\n\n\n Jest jeszcze jedna r\u00f3\u017cnica w pojmowaniu patriotyzmu polskiego i czeskiego, kt\u00f3ra mnie ostatnio uderzy\u0142a, patriotyzmu rozumianego jako prze\u017cywanie wi\u0119zi ze swoim narodem, histori\u0105, przodkami. W Polsce naprawd\u0119 spory nacisk k\u0142adzie si\u0119 na nauk\u0119 o przesz\u0142o\u015bci. I tak, wiem, \u017ce nierzadko jest to obiektem krytyki: bo nieustannie nurzanie si\u0119 w pora\u017ckach generalnie nie jest zdrowe. Dla nikogo, ani jednostek, ani narodu. ALE jednocze\u015bnie pami\u0119\u0107 o przodkach, o ich trudach, o ich \u017cyciu, jest pi\u0119kna. Daje nam poczucie uziemienia, daje nam zrozumienie, i daje nam co\u015b, co jest w czasie globalizmu bardzo cenne: korzenie.<\/p>\n\n\n\n Nie wiem jeszcze, z czego wynika ta r\u00f3\u017cnica, ale przesz\u0142o\u015b\u0107 w Polsce i w Czechach prze\u017cywa si\u0119 inaczej. Czesi, w ca\u0142ym tym swoim usadzeniu, niemobilno\u015bci i historii, kt\u00f3ra nie kaza\u0142a im si\u0119 przemieszcza\u0107 z miejsca na miejsce i tu\u0142a\u0107 po Europie, chyba traktuj\u0105 sw\u00f3j byt i swoje istnienie jako co\u015b pewnego. Nikt tu nie traci\u0142 rodziny albo maj\u0105tku, albo obu tych rzeczy, w takiej skali, w jakiej wydarzy\u0142o si\u0119 to u nas. Tak, Czesi byli uciskani przez Niemc\u00f3w, walczyli o byt w\u0142asnego j\u0119zyka, walczyli z panowaniem habsburskim, walczyli o obecno\u015b\u0107 polityczn\u0105. Ale ich pa\u0144stwo nigdy nie przesta\u0142o istnie\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ce w rozmowie o podobie\u0144stwach i r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechami to jest ta najistotniejsza r\u00f3\u017cnica, o kt\u00f3rej si\u0119 prawie nie m\u00f3wi: Czechy nigdy nie znikn\u0119\u0142y z mapy Europy. Tak, istnia\u0142y w wi\u0119kszej strukturze, tak, Czesi walczyli o wp\u0142ywy polityczne we w\u0142asnym pa\u0144stwie, ale ono nigdy nie przesta\u0142o istnie\u0107. A Polska tak.<\/p>\n\n\n\n [BTW, z tego wynika tak wiele nieporozumie\u0144 na linii Polska-Czechy. Polacy, patrz\u0105cy na Czechy i maj\u0105cy za sob\u0105 t\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105 polsk\u0105 histori\u0119, o ile o niej na chwil\u0119 nie zapomn\u0105, nie b\u0119d\u0105 w stanie zrozumie\u0107 historii Czech, bo ona niby jest podobna, ale jej do\u015bwiadczenie jednostkowe by\u0142o zupe\u0142nie inne. A my cz\u0119sto zak\u0142adamy podobie\u0144stwo, mimo \u017ce jest ono tylko iluzoryczne, a potem przyk\u0142adamy do tej czeskiej rzeczywisto\u015bci polsk\u0105 miar\u0119 i wychodz\u0105 nam jakie\u015b totalne g\u0142upoty].<\/p>\n\n\n W szkole u nas tr\u0105bi si\u0119 o tym od pierwszej do ostatniej klasy. Has\u0142o: \u201e123 lata bez w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci\u201d odmieniane jest przez wszystkie przypadki. Nie jestem jednak pewna, czy dzisiaj, kolejnych sto lat po jej odzyskaniu, rozumiemy, co to w\u0142a\u015bciwie znaczy. Nie chodzi tylko o j\u0119zyk (chocia\u017c o niego oczywi\u015bcie tak\u017ce), kultur\u0119 i polityk\u0119, ale te\u017c o rzeczy tak prozaiczne\/wa\u017cne jak maj\u0105tki. Ludzie, rodziny, rody, z dnia na dzie\u0144 traci\u0142y dorobek ca\u0142ego \u017cycia (jednego albo wielu pokole\u0144). Przestawa\u0142y istnie\u0107 instytucje. Zmienia\u0142a si\u0119 waluta. \u015awiat, jaki znali tamci ludzi, znika\u0142 i zmienia\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu kilku dni. Ten strach o utrat\u0119 maj\u0105tku wida\u0107 do dzisiaj, bo przeku\u0142 si\u0119 chyba w nasz wszechobecny polski materializm i konsumpcjonizm. Mo\u017ce dlatego Polacy tak g\u0142adko weszli w kultur\u0119 zapierdolu, kt\u00f3ra ka\u017cde im gromadzi\u0107 i gromadzi\u0107. Czesi tego nie maj\u0105, a przynajmniej nie w takim stopniu.<\/p>\n\n\n\n Ale jest jeszcze jeden w\u0105tek w tej historii: te tu\u0142aczki, w kt\u00f3rych przesuwa\u0142y si\u0119 miliony ludzi, w czasie wojny i ju\u017c po niej, wysiedlenia, przesiedlenia, przeprowadzki, poszukiwania lepszego \u017cycia na \u201eDzikim Zachodzie\u201d, do\u015bwiadczenie emigracji, czy to powojennej, czy zarobkowej, to wszystko sprawia, \u017ce dla cz\u0142owieka te wielkie s\u0142owa o patriotyzmie przybieraj\u0105 mikroznacze\u0144: wspomnie\u0144 o rodzinnych obiadach, lokalnych wycieczkach, dzia\u0142kowaniu, o ulubionych g\u00f3rach i lasach, przyjacio\u0142ach, s\u0105siadach. Polacy bardzo ceni\u0105 sobie rodzinne historie i ludzi. [Pomijam teraz, jak bardzo toksyczne te relacje czasami bywaj\u0105, bo to odr\u0119bna historia]. Nasze uprawianie patriotyzmu to te\u017c pami\u0119\u0107 o tych wszystkich przodkach i rodzinie, kt\u00f3ra, nawet je\u015bli jest daleko fizycznie, to w my\u015blach blisko. I to bardzo wida\u0107 w mojej polskiej i czeskiej rodzinie, kt\u00f3re do pami\u0119ci podchodz\u0105 zupe\u0142nie inaczej. W czeskiej niekt\u00f3rzy nie wiedz\u0105 nawet, kim z zawodu byli jego dziadek czy babcia, tymczasem w moim rodzinnym domu mamy ca\u0142\u0105 jedn\u0105 \u015bcian\u0119 pokoju przeznaczon\u0105 na zdj\u0119cia przodk\u00f3w. S\u0105 ich dziesi\u0105tki i si\u0119gaj\u0105 bez ma\u0142a sto lat wstecz. I ja sama w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w umia\u0142abym powiedzie\u0107, kto na tych zdj\u0119ciach jest, jak si\u0119 nazywa\u0142, i z kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci rodziny pochodzi. U nas je\u017adzi si\u0119 na groby, dba o nie, stroi, i to nie tylko na 1. listopada. To \u017cywa cz\u0119\u015b\u0107 kultury. Podobnie jak dopytywanie o rodzin\u0119 znajomych; w Polsce, kiedy z kim\u015b si\u0119 zaznajamiasz, zazwyczaj pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej poznajesz rodzin\u0119 danej osoby, a potem, w rozmowach, temat tej\u017ce rodziny pojawia si\u0119 cz\u0119sto. Cz\u0119\u015bci\u0105 tej kultury s\u0105 te\u017c odwiedziny u rodziny i znajomych w domach i goszczenie ich czym chata bogata. Tak, stawiam tez\u0119, \u017ce patriotyzm i mi\u0142o\u015b\u0107 do Ojczyzny przez wielkie \u201eO\u201d mo\u017ce si\u0119 te\u017c przejawia\u0107 poprzez gotowanie dla bliskich i znajomych tych zwyk\u0142ych, codziennych, polskich da\u0144. Kto nigdy nie zat\u0119skni\u0142 za go\u0142\u0105bkami lub barszczem na obczy\u017anie, nie zrozumie.<\/p>\n\n\n\n To chyba tyle na dzi\u015b ode mnie, wyszed\u0142 ca\u0142kiem d\u0142ugi felieton o r\u00f3\u017cnym prze\u017cywaniu \u015bwi\u0105t jesiennych w Polsce i Czechach. Dajcie zna\u0107, jak wy to wszystko prze\u017cywacie.<\/p>\n\n\n\n M.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"![\"\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1000090803-200x300.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nPolski a czeski patriotyzm<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1000090735-200x300.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nBrak pa\u0144stwowo\u015bci<\/h2>\n\n\n\n
Wielki patriotyzm i jego mikrooblicza<\/h2>\n\n\n\n