{"id":4902,"date":"2025-06-16T14:39:21","date_gmt":"2025-06-16T12:39:21","guid":{"rendered":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/?p=4902"},"modified":"2025-06-25T09:20:17","modified_gmt":"2025-06-25T07:20:17","slug":"sojusznicy-z-rozsadku-czyli-o-filmowej-wspolpracy-czechoslowacko-polskiej-recenzja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/index.php\/2025\/06\/16\/sojusznicy-z-rozsadku-czyli-o-filmowej-wspolpracy-czechoslowacko-polskiej-recenzja\/","title":{"rendered":"Sojusznicy z rozs\u0105dku. Recenzja"},"content":{"rendered":"\n

Cze\u015b\u0107! Dawno si\u0119 tu nie widzieli\u015bmy. Dzi\u015b wracam z recenzj\u0105 pewnej ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra trafi\u0142a (nieprzypadkowo) w moje r\u0119ce i traktuje o wsp\u00f3\u0142pracy filmowej pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechos\u0142owacj\u0105 w okresie od ko\u0144ca wojny do pocz\u0105tku lat 70\u2019. Chodzi o rozpraw\u0119 pt. \u201eSojusznicy z rozs\u0105dku. Polska i Czechos\u0142owacja w projekcie socjalistycznego internacjonalizmu filmowego w okresie 1945-1970\u201d autorstwa dr Ewy Ciszewskiej.<\/p>\n\n\n\n

Przyznam si\u0119 Wam od razu, \u017ce czeskie kino zacz\u0119\u0142am poznawa\u0107 dopiero, kiedy si\u0119 tu przeprowadzi\u0142am. Wcze\u015bniej nie by\u0142o w moim \u017cyciu prawie wcale obecne; podobnie, je\u015bli chodzi o kino polskie pochodz\u0105ce z omawianego okresu \u2013 zdecydowanie mo\u017cna nazwa\u0107 mnie laikiem. Dlatego podesz\u0142am do tej ksi\u0105\u017cki z otwart\u0105 g\u0142ow\u0105, d\u0142ugopisem w d\u0142oni (tak, pisz\u0119 w swoich egzemplarzach ksi\u0105\u017cek, bo m\u00f3j umys\u0142 nie jest w stanie wszystkiego zapami\u0119ta\u0107) i ch\u0119ci\u0105 dowiedzenia si\u0119 czego\u015b nowego.<\/p>\n\n\n\n

Sojusznicy z rozs\u0105dku \u2013 o czym to jest<\/h1>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka jest rozpraw\u0105 naukow\u0105 \u2013 to na pocz\u0105tek. Dlatego wa\u017cne jest, aby zasi\u0105\u015b\u0107 do niej raczej rano i raczej z kubkiem kawy w r\u0119ce, bo jej j\u0119zyk do najprostszych nie nale\u017cy i wymaga skupienia, szczeg\u00f3lnie, \u017ce mowa o okresie PRL-u, kt\u00f3ry, mam wra\u017cenie, obfitowa\u0142 w trudn\u0105 do zapami\u0119tania nowomow\u0119. Je\u015bli jednak to jest Wasza bajka, to z \u201eSojusznik\u00f3w z rozs\u0105dku\u201d mo\u017cecie dowiedzie\u0107 si\u0119 szeregu interesuj\u0105cych fakt\u00f3w o kinematografii polskiej i czechos\u0142owackiej, ale przede wszystkim poznacie nie tylko perspektyw\u0119 \u017caby, czyli wy\u0142\u0105cznie punkt widzenia czysto polski lub czysto czechos\u0142owacki, ale przede wszystkim \u2013 widok z lotu ptaka.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka Ewy Ciszewskiej stworzona zosta\u0142a w nawi\u0105zaniu do koncepcji histoire crois\u00e9e<\/em>, czyli interdyscyplinarnego podej\u015bcia, kt\u00f3re czerpie m.in. z komparystyki. Autorka stara si\u0119 zrozumie\u0107 powi\u0105zania mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechos\u0142owacj\u0105 w \u015bwiecie filmowym na okre\u015blonej przestrzeni czasu i opisuje aktor\u00f3w oraz instytucje, kt\u00f3re takie powi\u0105zania umo\u017cliwia\u0142y i realizowa\u0142y pod czujnym okiem ZSRR.<\/p>\n\n\n\n

Innymi s\u0142owy: je\u015bli ciekawi Was \u015bwiat filmu, kt\u00f3ry rozwija\u0142 si\u0119 po wojnie zar\u00f3wno w Czechos\u0142owacji, jak i w Polsce, jakie wyst\u0119powa\u0142y mi\u0119dzy tymi dwoma krajami powi\u0105zania i jak na siebie wzajemnie oddzia\u0142ywa\u0142y, to ksi\u0105\u017cka ta dostarczy Wam mn\u00f3stwa wiadomo\u015bci na ten temat. Ciszewska opisuje, \u017ce powojenna wsp\u00f3\u0142praca filmowa pomi\u0119dzy wspomnianymi krajami by\u0142a niezwykle dynamiczna, ale te\u017c \u017ce wida\u0107 by\u0142o na jej przyk\u0142adzie zupe\u0142nie inny start: w Polsce nast\u0105pi\u0142o przerwanie ci\u0105g\u0142o\u015bci \u015bwiata filmu z powodu wojny; tymczasem w Czechos\u0142owacji do takiego przerwania nigdy nie dosz\u0142o, ma\u0142o tego, mo\u017cna by si\u0119 pokusi\u0107 o stwierdzenie, \u017ce czeska bran\u017ca filmowa w czasie wojny nawet si\u0119 rozwija\u0142a. Barrandov by\u0142 symbolem profesjonalizmu, z kt\u00f3rego polscy filmowcy chcieli czerpa\u0107 gar\u015bciami; ma\u0142o tego, nierzadko oferowa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci wsp\u00f3\u0142pracy nie tylko z filmowcami z bloku wschodniego, ale stanowi\u0142 tak\u017ce okno na Zach\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki, czyli niedo\u015bcigniony profesjonalizm Barrandova<\/h2>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z opisan\u0105 nier\u00f3wnowag\u0105 Polska by\u0142a z pocz\u0105tku stron\u0105 bior\u0105c\u0105, a Czechos\u0142owacja \u2013 daj\u0105c\u0105; do Czechos\u0142owacji je\u017adzili polscy filmowcy uczy\u0107 si\u0119 rzemios\u0142a filmowego (w dw\u00f3ch falach, a niekt\u00f3rych filmowc\u00f3w, kt\u00f3rzy w\u00f3wczas korzystali z go\u015bcinno\u015bci FAMU znamy powszechnie, to np. Agnieszka Holland). Wsp\u00f3\u0142praca ta rozwija\u0142a si\u0119 wielotorowo \u2013 Polacy byli obecni w czeskiej szkole filmowej, powstawa\u0142y czechos\u0142owacko-polskie koprodukcje, wreszcie polskie filmy pojawia\u0142y si\u0119 na s\u0142ynnym czeskim festiwalu filmowym w Karlowych Warach. Wszystko jednak usta\u0142o wraz z pocz\u0105tkiem lat 70\u2019, kiedy po st\u0142umieniu Praskiej Wiosny w Czechos\u0142owacji pojawi\u0142y si\u0119 nastroje m.in. antypolskie, a ZSRR, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku nie patrzy\u0142 zbyt przychylnym okiem na inicjatywy partnerskie poszczeg\u00f3lnych demolud\u00f3w, \u201eprzykr\u0119ci\u0142 \u015brub\u0119\u201d jeszcze mocniej, obawiaj\u0105c si\u0119 odchyle\u0144 od sowieckiej ideologii i izoluj\u0105c poszczeg\u00f3lne spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Festiwale filmowe: Karlowe Wary i Zlin<\/h2>\n\n\n\n

Autorka zauwa\u017ca jednak, \u017ce ta izolacja nie zawsze by\u0142a dok\u0142adnie tak \u015bcis\u0142a, jak j\u0105 sobie lubimy wyobra\u017ca\u0107 lub przedstawia si\u0119 j\u0105 w podr\u0119cznikach historii. Oczywi\u015bcie, istnia\u0142a cenzura, a kontakty mi\u0119dzyludzkie pomi\u0119dzy pa\u0144stwami wschodu i zachodu (albo demoludami) by\u0142y utrudnione \u2013 nie by\u0142y jednak ca\u0142kowicie niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

Z ksi\u0105\u017cki dowiecie si\u0119 tak\u017ce, jak\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 od pocz\u0105tku swojego istnienia Festiwal Filmowy w Karlowych Warach, a tak\u017ce, jak si\u0119 uzupe\u0142nia\u0142 z Mi\u0119dzynarodowym Filmowym Festiwalem Mas Pracuj\u0105cych w Zlinie. To ciekawe spostrze\u017cenia dotycz\u0105ce budowania czeskiej to\u017csamo\u015bci w mie\u015bcie, kt\u00f3re jeszcze kilka lat wcze\u015bniej by\u0142o sercem Sudetenlandu, czyli regionu zamieszkanego przez czeskich Niemc\u00f3w, a tak\u017ce pr\u00f3by wyr\u00f3\u017cnienia si\u0119 na tle innych europejskich festiwali, np. poprzez otwarcie si\u0119 na filmy z tzw. globalnego Po\u0142udnia, np. Ameryki Po\u0142udniowej, Afryki czy Azji (np. Indii). To na pewno ciekawy ruch; organizatorzy jednak utworzyli osobn\u0105 kategori\u0119 dla tego rodzaju film\u00f3w, aby nie zani\u017ca\u0107 og\u00f3lnego poziomu imprezy.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, rozprawa \u201eSojusznicy z rozs\u0105dku\u201d b\u0119dzie kopalni\u0105 informacji dla os\u00f3b, kt\u00f3re interesuj\u0105 si\u0119 filmem czechos\u0142owackim i polskim, szczeg\u00f3lnie we wspominanym okresie. Znajdziecie w niej konkretne przyk\u0142ady film\u00f3w, om\u00f3wienie ich wp\u0142ywu i odbioru, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne przyk\u0142ady wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy naszymi krajami, np. w postaci tworzenia wystaw plakat\u00f3w filmowych.<\/p>\n\n\n\n

Tutaj znajdziecie wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.press.uni.lodz.pl\/index.php\/wul\/catalog\/book\/1197<\/a><\/p>\n\n\n\n

Do napisania,<\/p>\n\n\n\n

M.<\/p>\n\n\n\n

Na blogu pisa\u0142am ju\u017c o innych ksi\u0105\u017ckach traktuj\u0105cych o Czechach, mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n