Jednocze\u015bnie Praga, jako stolica, jest czesk\u0105 siedzib\u0105 wielu mi\u0119dzynarodowych korporacji. Jako o\u015brodek akademicki zapewnia sta\u0142\u0105 poda\u017c wykszta\u0142conych absolwent\u00f3w, kt\u00f3re takie firmy ch\u0119tnie zatrudniaj\u0105 do swoich \u015brodkowoeuropejskich biur. W Pradze jest mi\u0119dzynarodowe lotnisko z po\u0142\u0105czeniami w przer\u00f3\u017cne miejsca na \u015bwiecie, w tym do Nowego Jorku. Praskie stare miasto przyci\u0105ga odwiedzaj\u0105cych z ca\u0142ego \u015bwiata, w tym tak\u017ce filmowc\u00f3w; praskie ulice wielokrotnie s\u0142u\u017cy\u0142y i s\u0142u\u017c\u0105 jako scenografia do film\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Nie dziw, \u017ce wszystkie pozosta\u0142e czeskie miasta maj\u0105 do czego goni\u0107. Praga im troch\u0119 odlecia\u0142a, bo Praga jest troch\u0119 z innego \u015bwiata. Odwiedzaj\u0105cy m\u00f3wi\u0105 \u2013 po co w\u0142a\u015bciwie mam jecha\u0107 gdzie indziej, skoro w Pradze jest wszystko \u2013 jest kultura, jest historia, jest pi\u0119kno, jest przyroda, s\u0105 nawet i winnice. To wszystko prawda.<\/p>\n\n\n\n
Czechy to nie Praga<\/h2>\n\n\n\n
Czechy to jednak nie tylko Praga. Praga jest wspania\u0142a, nie zrozumcie mnie \u017ale. Wszyscy ci, kt\u00f3rzy Prag\u0119 wychwalaj\u0105, maj\u0105 stuprocentow\u0105 racj\u0119. Niemniej \u2013 Praga to nie Czechy. Praga Czechom troch\u0119 odlecia\u0142a; to takie miasto, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce troch\u0119 pad\u0142o ofiar\u0105 w\u0142asnego sukcesu. Podoba\u0142o mi si\u0119, jak w jednej ze wspomnianych wcze\u015bniej ksi\u0105\u017cek autor opisywa\u0142, w jaki spos\u00f3b Czesi Prag\u0119 metaforycznie \u201eodzyskali\u201d. I m\u00f3wi\u0105c \u201eodzyskali\u201d, mam na my\u015bli, \u017ce zdobyli symbolik\u0119 miasta, uczynili j\u0105 czesk\u0105, pozbawili pierwiastka inno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cne oblicza stolicy<\/h2>\n\n\n\n
Praga wcze\u015bniej czeska, owszem, do pewnego stopnia by\u0142a, ale by\u0142a te\u017c i niemiecka, i \u017cydowska. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce w pewnym stopniu radziecka, niemniej, to Czesi j\u0105 sobie podporz\u0105dkowali. I tak, jak na pocz\u0105tku lat 90. mo\u017cna pewnie by\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce jest bardzo czeska, tak dzi\u015b \u2013 jest te\u017c bardzo kosmopolityczna. Turystyczna. Znajdziecie tam w\u0105tki czeskie, swojskie, ale znajdziecie te\u017c t\u0119 czesko\u015b\u0107 komercyjn\u0105, zmienion\u0105 w produkt turystyczny, kt\u00f3ry sprzedaje si\u0119 milionom odwiedzaj\u0105cych. Czasami wynikaj\u0105 z tego zabawne historie, jak na przyk\u0142ad ta z trdelnikiem<\/em>, kt\u00f3ry w centrum Pragi sprzedaje si\u0119 jako tradycyjne czeskie ciastko. Ciastko to jednak nie jest w \u017cadnym wypadku tradycyjnie czeskie, o jego pochodzenie do dzi\u015b k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 S\u0142owacy z W\u0119grami, a jeszcze przed kilkunastoma laty (a mo\u017ce i mniej) w Pradze ma\u0142o kto o nim s\u0142ysza\u0142. Popularno\u015b\u0107 Pragi oczywi\u015bcie nie musi by\u0107 z\u0142a, nie oszukujmy si\u0119 \u2013 miasto czerpie z niej zyski; pozostaje jednak pytanie, na ile tury\u015bci nie zaczynaj\u0105 przeszkadza\u0107 mieszka\u0144com stolicy w codziennym \u017cyciu. Praga jest tak\u017ce kosmopolityczna w tym sensie, \u017ce mieszka dzi\u015b w niej spora ba\u0144ka cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy niekoniecznie lubuj\u0105 si\u0119 w czesko\u015bci, natomiast uwielbiaj\u0105 swoje wygodne, bezpieczne \u017cycie w ponad tysi\u0105cletnim mie\u015bcie, gdzie mn\u00f3stwo jest ciekawych, alternatywnych, troch\u0119 hipsterskich knajp, w kt\u00f3rych mo\u017cna popija\u0107 pyszn\u0105 kaw\u0119 i zajada\u0107 si\u0119 kuchni\u0105 z ca\u0142ego niemal \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Jak na tym tle wypada reszta Czech? C\u00f3\u017c, odpowied\u017a nie mo\u017ce by\u0107 prosta, ani jednorodna. Czechy s\u0105 po prostu od Pragi inne. R\u00f3\u017cne. R\u00f3\u017cnorodne. W panoramie pi\u0119knej przyrody i krajobrazie tysi\u0105ca \u2013 wydawa\u0142oby si\u0119 \u2013 ma\u0142ych miasteczek wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka du\u017cych miast. I zanim do nich przejd\u0119, do tej perspektywy mniejszych miast, chcia\u0142am zrobi\u0107 jeszcze jedn\u0105 dygresj\u0119. W tym przys\u0142owiowym niemal, naszym tytu\u0142owym konflikcie Praga kontra Brno<\/em>, mam wra\u017cenie, podkre\u015bla si\u0119 przede wszystkim perspektyw\u0119 Brna, czyli tego miasta aspiruj\u0105cego. Pra\u017cani s\u0105 w niej przedstawiani jako takie elementy zapyzia\u0142e, zadufane, kt\u00f3re ju\u017c dawno straci\u0142y kontakt z baz\u0105 i kt\u00f3re, oczywi\u015bcie, nies\u0142usznie, pogardzaj\u0105 wszystkim, co nie-praskie i wszystko inne wy\u015bmiewaj\u0105. Osobi\u015bcie nie jestem do ko\u0144ca przekonana, czy ta perspektywa oddaje prawd\u0119 \u2013 to znaczy, ona jest, rzecz jasna, do\u015b\u0107 mocno podkoloryzowana i przesadzona, ale i tak, wydaje mi si\u0119, bardziej \u015bwiadczy o jakich\u015b brne\u0144skich czy prowincjonalnych kompleksach ni\u017c o faktycznym stosunku pra\u017can do reszty \u015bwiata. Praga po prostu ma to gdzie\u015b, bo ma na g\u0142owie inne problemy ni\u017c zastanawia\u0107 si\u0119, dlaczego jest lepsza od prowincji. W swoim mniemaniu prostu jest, i tyle.<\/p>\n\n\n\n Ciekawe jest tak\u017ce to, jak Praga prowincj\u0119 postrzega. Bo wydaje mi si\u0119 \u2013 ale teraz wkraczam na teren w\u0142asnych obserwacji, mo\u017cecie si\u0119 ze mn\u0105 nie zgodzi\u0107 i ch\u0119tnie pos\u0142ucham dlaczego \u2013 \u017ce jako prowincj\u0119 postrzega tylko wybrane regiony w kraju. To znaczy \u2013 tak jakby pewne regiony istniej\u0105 w praskiej \u015bwiadomo\u015bci jako prowincja, inne jako przyk\u0142ad dzikiego kraju, a jeszcze inne \u2013 nie istniej\u0105 w og\u00f3le. Jest w tym pewna hierarchia, to znaczy \u2013 inaczej si\u0119 patrzy na Karkonosze, inaczej na G\u00f3ry Orlickie, a inaczej na Bia\u0142e Karpaty. To wynika w jakim\u015b sensie z charakteru tych region\u00f3w, ich historii i powi\u0105za\u0144 ze stolic\u0105. Je\u015bli b\u0119dziemy chcieli szuka\u0107 por\u00f3wna\u0107, mo\u017cemy stwierdzi\u0107, ze Warszawa te\u017c z po\u0142udnia najbardziej lubi chyba Podhale, Tatry i Zakopane; z jakiego\u015b powodu warszawiak\u00f3w rzadko widuje si\u0119 na przyk\u0142ad w K\u0142odzku i w Masywie \u015anie\u017cnika, prawda? I tak, mo\u017cemy si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107, \u017ce to tylko dlatego, \u017ce Tatry s\u0105 najwy\u017csze i przez to najbardziej znane, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce historia odgrywa tu niebagateln\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n No dobrze, dok\u0105d wi\u0119c Praga je\u017adzi na wakacje w Czechach, je\u015bli ju\u017c musi? Na pewno do Po\u0142udniowych Czech. Te niemal mityczne zielone wzg\u00f3rza s\u0105 t\u0142em dla wielu wakacyjnych film\u00f3w i seriali, w kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wni bohaterowie \u2013 najcz\u0119\u015bciej pra\u017canie \u2013 wybieraj\u0105 si\u0119 na urlop. Pog\u00f3rze, dalej Szumawa, legendarna We\u0142tawa, zalew Lipno \u2013 to na pewno kierunki popularne. Nies\u0142abn\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 tak\u017ce Karkonosze, jako najwy\u017csze czeskie g\u00f3ry lub \u2013 zagraniczne, ale przecie\u017c nie tak do ko\u0144ca \u2013 Tatry. Ca\u0142kiem ulubione s\u0105 tak\u017ce Morawy Po\u0142udniowe, ale ten region, w odr\u00f3\u017cnieniu od poprzednich, kt\u00f3re s\u0105 przecie\u017c ju\u017c poczeszczone \u2013 nale\u017cy do troch\u0119 innych ludzi. Ten region jest w r\u00f3\u017cnych tekstach kultury przedstawiany troch\u0119 inaczej; to takie czeskie zmitologizowane kolonie, co\u015b egzotycznego, co\u015b innego<\/em>. By\u0107 mo\u017ce st\u0105d ta szczeg\u00f3lna relacja mi\u0119dzy Prag\u0105 a Brnem, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, stolic\u0105 tego egzotycznego regionu.<\/p>\n\n\n\n Z prowincj\u0105 jest zgo\u0142a inaczej. To oczywiste, \u017ce por\u00f3wnuje si\u0119 do centrum; tak dzieje si\u0119 chyba w ka\u017cdym kraju. W Polsce w szkole rzadko podkre\u015bla si\u0119, jak bardzo r\u00f3\u017cnorodni jeste\u015bmy. Ja sama pochodz\u0119 z Poznania i tak, faktycznie pami\u0119tam, \u017ce uczyli\u015bmy si\u0119 o pozna\u0144skiej gwarze, historii ma\u0142ego hajmatu, znam troch\u0119 lokaln\u0105 kuchni\u0119, bo gotowano j\u0105 u mnie w domu. Ale czy kiedykolwiek uczyli\u015bmy si\u0119, dlaczego i jak bardzo r\u00f3\u017cny jest \u015al\u0105sk? Kaszuby? Kociewie? Podlasie? Nie bardzo. Jakie\u015b og\u00f3\u0142y o regionach, mo\u017ce tak, ale \u017ceby wej\u015b\u0107 g\u0142\u0119biej, bardziej szczeg\u00f3\u0142owo pozna\u0107, jak i dlaczego si\u0119 r\u00f3\u017cnimy \u2013 tego w mojej edukacji szkolnej zdecydowanie zabrak\u0142o. By\u0107 mo\u017ce to jest jaka\u015b spu\u015bcizna po komunizmie i tym, jak bardzo scentralizowany by\u0142 PRL i jak du\u017cy nacisk k\u0142ad\u0142o si\u0119 na kultur\u0119 polsk\u0105, t\u0119 klasyczn\u0105, og\u00f3ln\u0105, deprecjonuj\u0105c regionalizmy. Pewnie dlatego moja prababcia m\u00f3wi\u0142a w wi\u0119kszo\u015bci gwar\u0105, moja babcia j\u0105 zna\u0142a, cho\u0107 ju\u017c nie u\u017cywa\u0142a na co dzie\u0144, moja mama by\u0142a z ni\u0105 os\u0142uchana, a ja tymczasem znam tylko kilka s\u0142\u00f3w. Pewnie dlatego w Polsce w grupach folkowych nie wida\u0107 zbyt wielu m\u0142odych ludzi. Pewnie dlatego zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 wa\u017cnych instytucji pa\u0144stwowych znajduje si\u0119 w stolicy, Warszawie, a na drog\u0119 szybkiego ruchu pomi\u0119dzy Wroc\u0142awiem a Poznaniem, dwoma du\u017cymi metropoliami na zachodzie kraju, czekali\u015bmy po transformacji dobrych dwadzie\u015bcia lat. Bo nikt w Warszawie nie uwa\u017ca\u0142, \u017ce po\u0142\u0105czenie \u015al\u0105ska z Wielkopolsk\u0105 jest potrzebne. Nikt na to nie wpad\u0142.<\/p>\n\n\n\n Teraz, kiedy \u017cyj\u0119 w Czechach, zauwa\u017cam, \u017ce tutaj na te r\u00f3\u017cnice zwraca si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119. Mimo \u017ce Praga jest Prag\u0105, Czechy nie s\u0105 tak centralistyczne jak Polska. Nie s\u0105 idealne, nie to chc\u0119 powiedzie\u0107, na pewno maj\u0105 sporo wyzwa\u0144 przed sob\u0105, jak chodzi na przyk\u0142ad o radzenie sobie z integrowaniem mniejszo\u015bci z czesk\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa. Ale mimo \u017ce Praga jest centrum czeskiego \u015bwiata, pozosta\u0142e metropolie te\u017c si\u0119 licz\u0105. Mo\u017cna do nich na przyk\u0142ad wygodnie i w miar\u0119 tanio dojecha\u0107 transportem publicznym. Nie wszystkie instytucje publiczne znajduj\u0105 si\u0119 w Pradze \u2013 trzy najwa\u017cniejsze krajowe instytucje s\u0105downicze zlokalizowane s\u0105 poza stolic\u0105. \u00dastavn\u00ed soud<\/em>, czyli czeski odpowiednik Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, Nejvy\u0161\u0161\u00ed soud<\/em>, czyli S\u0105d Najwy\u017cszy oraz Nejvy\u0161\u0161\u00ed spr\u00e1vn\u00ed soud \u010cesk\u00e9 republiky<\/em>, czyli Najwy\u017cszy S\u0105d Administracyjny Czech znajduj\u0105 si\u0119 w Brnie. W czasach Zooma i Skype\u2019a by\u0107 mo\u017ce nie ma to ju\u017c a\u017c tak wielkiego znaczenia, ale w czasach bardziej analogowych na pewno mia\u0142o to wp\u0142yw na niezale\u017cno\u015b\u0107 tych instytucji.<\/p>\n\n\n\n W Czechach fascynuje mnie to, jak bardzo honoruje si\u0119 regionalizmy. Polacy pomy\u015bl\u0105 \u2013 to taki niedu\u017cy kraj, jak bardzo r\u00f3\u017cnorodny mo\u017ce by\u0107, skoro Polska jest taka du\u017ca i wsz\u0119dzie taka sama? No wi\u0119c dla os\u00f3b, kt\u00f3re my\u015bl\u0105 w ten spos\u00f3b, mam ma\u0142\u0105 niespodziank\u0119 \u2013 ani Polska nie jest taka jednorodna, jak si\u0119 j\u0105 przedstawia, ani Czechy za ma\u0142e na r\u00f3\u017cnice regionalne. Dla mnie fascynuj\u0105ce jest to, jak du\u017ce te r\u00f3\u017cnice regionalne s\u0105 i jak bardzo je wida\u0107 i s\u0142ycha\u0107.<\/p>\n\n\n\n We\u017amy ju\u017c cho\u0107by kwesti\u0119 j\u0119zyka. Tak, w ca\u0142ych Czechach m\u00f3wi si\u0119 po czesku, ale je\u015bli m\u00f3wicie czeszczyzn\u0105 standardow\u0105, zdecydowanie mo\u017cecie mie\u0107 ma\u0142y problem z dogadaniem si\u0119 gdzie\u015b na g\u0142\u0119bokich Morawach Po\u0142udniowych. Czeski dzieli si\u0119 na kilka n\u00e1\u0159e\u010d\u00ed<\/em>, czyli dialekt\u00f3w, opr\u00f3cz tego, \u017ce dzieli si\u0119 tak\u017ce na \u010de\u0161tin\u0119 hovorov\u0105<\/em>, czyli m\u00f3wion\u0105 oraz spisovn\u0105<\/em>, czyli literack\u0105, uczon\u0105 w szko\u0142ach. W telegraficznym skr\u00f3cie, bo to temat szeroki i ciekawy i zas\u0142uguj\u0105cy by\u0107 mo\u017ce na osobny odcinek \u2013 podzia\u0142 czeski na m\u00f3wiony i pisany wzi\u0105\u0142 si\u0119 z wydarze\u0144 politycznych z XVII wieku.<\/p>\n\n\n\n Po Bitwie pod Bia\u0142\u0105 G\u00f3r\u0105 w 1620 r., kt\u00f3r\u0105 wygra\u0142y stronnictwa katolickie i habsburskie, pozycja czeskiego jako j\u0119zyka obecnego w \u017cyciu publicznym bardzo ucierpia\u0142a. Czeski sta\u0142 si\u0119 j\u0119zykiem wsi, z oficjalnych miejsc wypar\u0142 go niemiecki. Kiedy w XIX wieku w Czechach, kt\u00f3re by\u0142y w\u00f3wczas cz\u0119\u015bci\u0105 imperium habsburskiego, pojawili si\u0119 narodowi odrodze\u0144cy<\/em>, patrioci, kt\u00f3rzy chcieli odnowi\u0107 j\u0119zyk czeski i przywr\u00f3ci\u0107 mu nale\u017cne miejsce w czeskim spo\u0142ecze\u0144stwie, wychowywa\u0142o si\u0119 ju\u017c pokolenie, kt\u00f3re go do \u017cycia zawodowego \u2013 w miastach \u2013 w og\u00f3le nie potrzebowa\u0142o. Mo\u017cna to sobie por\u00f3wna\u0107 z sytuacj\u0105 wielu j\u0119zyk\u00f3w ludno\u015bci rdzennej na przyk\u0142ad w Ameryce Po\u0142udniowej, gdzie ludziom do pracy wystarczy tylko hiszpa\u0144ski, a j\u0119zyk rdzenny powoli zanika.<\/p>\n\n\n\n Podobnie by\u0142o z czeskim \u2013 jego szanse na przetrwanie z ka\u017cdym up\u0142ywaj\u0105cym rokiem by\u0142y coraz s\u0142absze. Tymczasem pojawi\u0142o si\u0119 grono czeskich zapale\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy postawili przed sob\u0105 wyzwanie \u2013 o\u017cywi\u0107 czeski. Nie by\u0142o to zadanie \u0142atwe, bo czeski nie s\u0142u\u017cy\u0142 do opisywania \u017cycia publicznego przez oko\u0142o dwie\u015bcie lat \u2013 i nie pozosta\u0142o to bez wp\u0142ywu na niego. Brakowa\u0142o s\u0142\u00f3w do opisywania \u015bwiata. Czescy patrioci zacz\u0119li wi\u0119c czerpa\u0107 z innych j\u0119zyk\u00f3w s\u0142owia\u0144skich, szukaj\u0105c inspiracji i przeciwwagi dla \u015bwiata niemieckoj\u0119zycznego, kt\u00f3ry ich otacza\u0142. St\u0105d w j\u0119zyku czeskim dzi\u015b na przyk\u0142ad s\u0142owo plyn<\/em>, czyli gaz \u2013 kt\u00f3re powsta\u0142o dzi\u0119ki inspiracji w\u0142a\u015bnie polszczyzn\u0105, jako co\u015b, co p\u0142ynie w rurach. No dobrze, ale odbiegamy od tematu \u2013 puenta tej opowie\u015bci jest taka, \u017ce czeski m\u00f3wiony \u2013 hovorov\u00e1 \u010de\u0161tina <\/em>\u2013 przez dwie\u015bcie lat rozwija\u0142 si\u0119 swobodnie, bez nauczycieli, bez spisywania gramatyki, bez szk\u00f3\u0142, kt\u00f3re uczy\u0142yby jego standardowej wersji. To znaczy, \u017ce zasz\u0142o w nim wiele zmian, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 spontanicznie i kt\u00f3rych nikt za bardzo nie standaryzowa\u0142. Tymczasem j\u0119zyk pisany \u2013 ten pozosta\u0142 dwie\u015bcie lat z ty\u0142u. Te r\u00f3\u017cnice starano si\u0119 jak najszybciej i jak najlepiej zasypa\u0107, ale one widoczne s\u0105 w j\u0119zyku czeskim do dzisiaj.<\/p>\n\n\n\n Do tego musimy wspomnie\u0107 o regionalizmach. Dialekty s\u0105 obecne niemal we wszystkich regionach. Na Po\u0142udniowych Morawach w ka\u017cdej niemal wiosce znajdziecie r\u00f3\u017cnice; niekt\u00f3re z nich s\u0105 zreszt\u0105 na tyle istotne, \u017ce ludzie nauczyli si\u0119 korzysta\u0107 ze standardowego j\u0119zyka, aby si\u0119 porozumie\u0107. St\u0105d mo\u017cna odnie\u015b\u0107 poniek\u0105d b\u0142\u0119dne wra\u017cenie, \u017ce na Po\u0142udniowych Morawach u\u017cywa si\u0119 wi\u0119cej j\u0119zyka literackiego. C\u00f3\u017c, i tak, i nie, – w sytuacjach lokalnych przewag\u0119 maj\u0105 dialekty. W sytuacjach, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 ludzie z r\u00f3\u017cnych region\u00f3w \u2013 m\u00f3wi si\u0119 bardziej literacko. Sytuacja wygl\u0105da inaczej na przyk\u0142ad w Po\u0142udniowych Czechach, gdzie m\u00f3wi si\u0119 wsz\u0119dzie raczej czeszczyzn\u0105 m\u00f3wion\u0105. J\u0119zyka literackiego raczej si\u0119 nie u\u015bwiadczy. Tak, ta sytuacja jest do\u015b\u0107 skomplikowana.<\/p>\n\n\n\n Ale nie tylko j\u0119zyk si\u0119 zmienia, kiedy jedzie si\u0119 przez Czechy. Inna jest tak\u017ce architektura, inna bywa kuchnia, inne rzeczy si\u0119 pija. Piwo, ten najbardziej znany i superpopularny czeski produkt, obecne jest chyba wsz\u0119dzie. S\u0105 tacy, co pijaj\u0105 czeskie koncerny, i bywaj\u0105 zadowoleni, s\u0105 tacy, co szukaj\u0105 troch\u0119 bardziej wyrafinowanych produkt\u00f3w, i chadzaj\u0105 do lokalnych hospod <\/em>czy browar\u00f3w, gdzie lej\u0105 z kija to lokalne piwo. Czechy piwem po prostu stoj\u0105. Znajdziecie tu nie tylko klasycznego lagera, najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cego w formie jedenastki lub dwunastki, ale od jakiego\u015b czasu tak\u017ce piwa rzemie\u015blnicze, czyli na przyk\u0142ad IP\u0118. Wed\u0142ug specjalist\u00f3w to w\u0142a\u015bnie w Czechach posmakujecie tej najbardziej tradycyjnej IPY, przygotowywanej wg klasycznej receptury. Poza du\u017cymi miastami zreszt\u0105 wymy\u015blnych piw rzemie\u015blniczych raczej nie u\u015bwiadczycie \u2013 chyba \u017ce si\u0119 wybierzecie na jaki\u015b piwny festiwal.<\/p>\n\n\n\n Czechy to jednak nie samo piwo, bo na Morawach robi si\u0119 i pije przecie\u017c wino. Produkcja jest lokalna, a m\u00f3wi\u0105c to, mam na my\u015bli, \u017ce tego wina prawie si\u0119 nie eksportuje, bo nie jest go jako\u015b wybitnie du\u017co, mimo to bywa nagradzane. Z winem zwi\u0105zana jest zreszt\u0105 specyficzna lokalna kultura morawska. To wok\u00f3\u0142 niego kr\u0119c\u0105 si\u0119 liczne lokalne \u015bwi\u0119ta i folklor, ta\u0144ce i \u015bpiewy. Zreszt\u0105, im bardziej na wsch\u00f3d, tym alkoholu zwi\u0105zanego z folklorem leje si\u0119 chyba wi\u0119cej \u2013 a wino zmienia si\u0119 w \u015bliwowic\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my jeszcze na koniec do to\u017csamo\u015bci. To\u017csamo\u015b\u0107, poczucie tego, kim jeste\u015bmy \u2013 r\u00f3\u017cni si\u0119 do\u015b\u0107 mocno w zale\u017cno\u015bci od regionu. Rozmawia\u0142am niedawno z moj\u0105 nieszwagierk\u0105 i razem dosz\u0142y\u015bmy do wniosku, \u017ce w Czechach najsilniejsz\u0105 regionaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 maj\u0105 chyba Wo\u0142osi, po czesku Vala\u0161i<\/em>, czyli mieszka\u0144cy po\u0142o\u017conej najbardziej na wsch\u00f3d cz\u0119\u015bci Morawy, czyli Vala\u0161ska<\/em>. To potomkowie dawnych pasterzy owiec, kt\u00f3ry przyszli w tutejsze g\u00f3ry prawdopodobnie z Rumunii gdzie\u015b pomi\u0119dzy XIV a XVII wiekiem. Ich \u00f3wczesny j\u0119zyk przepad\u0142 z biegiem czasu, lud si\u0119 zes\u0142owia\u0144szczy\u0142, ale ich kultura, zwyczaje, folklor, muzyka \u2013 przetrwa\u0142y cz\u0119\u015bciowo do dzisiaj. Czu\u0107 to w dumie z pochodzenia, czu\u0107 to w ludziach, kt\u00f3rzy tam mieszkaj\u0105, czu\u0107 to w kuchni, czu\u0107 to w muzyce. Cz\u0142owiek jedzie w Beskidy i od razu wie, \u017ce tutaj ci sami ludzie mieszkaj\u0105 od wielu, wielu pokole\u0144.<\/p>\n\n\n\n Troch\u0119 podobnie, chocia\u017c oczywi\u015bcie inaczej, bo charakter tego regionu jest inny, jest z Po\u0142udniowymi Morawami. Tutaj te\u017c ludzie bywaj\u0105 uparci, konserwatywni, pewni swojej kultury. I zdecydowanie ci\u0119ci na Prag\u0119 i jej mieszka\u0144c\u00f3w. Do dzi\u015b wspominam pewne po\u0142udniowomorawskie wesele, w kt\u00f3rym mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 uczestniczy\u0107, gdzie wi\u0119ksz\u0105 sensacj\u0105 w roli go\u015bcia okaza\u0142 si\u0119 Pra\u017cak ni\u017c cudzoziemcy. Tych potraktowano przyjemnie i \u0142agodnie, ale pra\u017cakowi nie odpuszczono. Biedny ch\u0142opak musia\u0142 tward\u0105 g\u0142ow\u0105 udowadnia\u0107 \u201ehonor\u201d stolicy i niestety \u2013 walka ta nie okaza\u0142a si\u0119 dla niego pomy\u015blna. W pewnym momencie poszed\u0142 do toalety i znikn\u0105\u0142. Znale\u017ali\u015bmy go dopiero po zako\u0144czeniu wesela, kiedy organizatorzy z pewnym strachem zacz\u0119li podejrzewa\u0107, \u017ce kto\u015b go porwa\u0142 albo gdzie\u015b si\u0119 zgubi\u0142. Biedak z powodu nadmiernego spo\u017cycia alkoholu po prostu zasn\u0105\u0142 w drodze z toalety, tym samym udowadniaj\u0105c Morawianom, \u017ce stolica ma si\u0119 czego od nich uczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n Pra\u017canie jednak nie pozostaj\u0105 d\u0142u\u017cni. W Internecie a\u017c si\u0119 roi od mem\u00f3w, kt\u00f3re wy\u015bmiewaj\u0105 Brno i przedstawiaj\u0105 \u017cycie w nim w co najmniej niepochlebnym \u015bwietle. Zreszt\u0105, pomijaj\u0105c fakt, \u017ce jest to miasto bardzo wygodne do \u017cycia, sami jego mieszka\u0144cy twierdz\u0105, \u017ce jest to wielka wioska. I nie chodzi tylko o to, \u017ce nie mo\u017cna wyj\u015b\u0107 na miasto i nie spotka\u0107 kogo\u015b znajomego. W Brnie zdarzaj\u0105 si\u0119 czasami historie\u2026 dziwne. Jak na przyk\u0142ad wtedy, kiedy wraz z moim prywatnym Czechem udali\u015bmy si\u0119 do miasta i w dzielnicy, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 jakie\u015b pi\u0119tna\u015bcie minut pieszo od \u015bcis\u0142ego centrum, znale\u017ali\u015bmy\u2026 kur\u0119. Wa\u0142\u0119sa\u0142a si\u0119 ona po chodniku \u2013 najwyra\u017aniej uciek\u0142a komu\u015b z ogr\u00f3dka. By\u0142o to o tyle dziwne, \u017ce w tej konkretnej dzielnicy ogr\u00f3dki by\u0142y naprawd\u0119 niewielkie i nie potrafi\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce kto\u015b mia\u0142 na 30 metrach kwadratowych kurnik. Jako \u017ce biedaczka by\u0142a zagubiona, zadzwonili\u015bmy po stra\u017c miejsk\u0105 \u2013 po kilkunastu minutach na miejscu pojawi\u0142 si\u0119 oddzia\u0142 do wy\u0142apywania dzikich zwierz\u0105t. Zabrali wi\u0119c kur\u0119, by\u0142o nie by\u0142o, potomkini\u0119 dinozaur\u00f3w, i odjechali, a my mogli\u015bmy kontynuowa\u0107 spacer na star\u00f3wk\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do zabawnych mem\u00f3w \u2013 konflikt pomi\u0119dzy dwiema najwi\u0119kszymi metropoliami w Czeskiej Republice w pewnym sensie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 tak\u017ce do Internetu. Mam na my\u015bli dwie grupy, kt\u00f3re ciesz\u0105 si\u0119 spor\u0105 popularno\u015bci\u0105 na Facebooku – Pra\u017esk\u00fd institut pro ur\u00e1\u017een\u00ed Brna<\/em>, kt\u00f3ra liczy 22 tys. cz\u0142onk\u00f3w i Brn\u011bnsk\u00fd institut pro ur\u00e1\u017een\u00ed Prahy<\/em>, kt\u00f3ra z kolei liczy 24 tys. cz\u0142onk\u00f3w. Na obu znajdziemy mas\u0119 mem\u00f3w wy\u015bmiewaj\u0105cych si\u0119 z tego drugiego miasta, przy czym i tutaj troch\u0119 wida\u0107, \u017ce brne\u0144czycy \u015bmiej\u0105 si\u0119 z Pragi jako\u015b cz\u0119\u015bciej ni\u017c pra\u017canie z Brna. Jest w tym wszystkim jaki\u015b lekki posmak relacji postkolonialnej. Nie \u015bmiejcie si\u0119 \u2013 faktycznie to praskie spojrzenie bywa troch\u0119 egzotyzuj\u0105ce mieszka\u0144c\u00f3w Moraw, a to morawskie jest z kolei nasycone lekk\u0105 pogard\u0105, podszyt\u0105 jednak zazdro\u015bci\u0105. To wszystko oczywi\u015bcie nie jest dostrzegalne go\u0142ym okiem; ja osobi\u015bcie nie by\u0142am \u015bwiadkiem jakich\u015b wielkich konflikt\u00f3w pomi\u0119dzy mieszka\u0144cami jednego i drugiego miasta \u2013 w obu wszak mieszka si\u0119 naprawd\u0119 dobrze i zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w jest do siebie podobna.<\/p>\n\n\n\n Tak, gdybym mia\u0142a narysowa\u0107 jak\u0105\u015b lini\u0119 dziel\u0105c\u0105 Czech\u00f3w, ta prawdopodobnie nie bieg\u0142aby pomi\u0119dzy Prag\u0105 a Brnem. Mieszka\u0144cy wielkich miast b\u0119d\u0105 do siebie podobni, i to bez wzgl\u0119du na to, czy m\u00f3wimy o Pradze, Brnie, Warszawie czy Krakowie. Pracuj\u0105 oni cz\u0119sto w du\u017cych firmach, mieszkaj\u0105 w miastach, w kt\u00f3rych jest du\u017cy kapita\u0142, z kt\u00f3rego czerpi\u0105. Inaczej bywa na tej g\u0142\u0119bszej prowincji, gdzie \u015brodki nie zawsze docieraj\u0105, gdzie oferta kulturalna i edukacyjna jest mniejsza, a \u017cycie \u2013 powolniejsze. Wydaje mi si\u0119, \u017ce wielu ludzi w\u0142a\u015bnie dla tego pomalejszego tempa na prowincj\u0119 wyje\u017cd\u017ca i tam w\u0142a\u015bnie cz\u0119sto znajduje odpoczynek. A Wy, co lubicie bardziej? Szybkie \u017cycie w wielkim mie\u015bcie czy powolne rozkoszowanie si\u0119 \u017cyciem w mniejszym miasteczku?<\/p>\n\n\n\n M.<\/p>\n\n\n\n To jest transkrypcja 3 odcinka podcastu. Je\u015bli chcesz pos\u0142ucha\u0107 inne odcinki, znajdziesz je tutaj<\/a>. Je\u015bli podoba Ci si\u0119 moja tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i chcia\u0142(a)by\u015b j\u0105 wesprze\u0107, postaw mi kaw\u0119! Pomo\u017ce mi to op\u0142aci\u0107 techniczn\u0105 stron\u0119 bloga i podcastu:<\/p>\n\n\nInne Czechy<\/h2>\n\n\n\n
Czechy w oczach pra\u017can<\/h2>\n\n\n\n
Odwieczny sp\u00f3r pomi\u0119dzy stolic\u0105 a prowincj\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Czechy bogate r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Niby czeski, a jednak nie czeski<\/h2>\n\n\n\n
J\u0119zyk czeski dw\u00f3ch pr\u0119dko\u015bci<\/h2>\n\n\n\n
Czescy aktywi\u015bci w XIX w.<\/h2>\n\n\n\n
Regionalne dialekty w czeskim<\/h2>\n\n\n\n
Poznaj Czecha swego po trunku<\/h2>\n\n\n\n
To\u017csamo\u015b\u0107 regionalna<\/h2>\n\n\n\n
Pra\u017esk\u00fd institut pro ur\u00e1\u017een\u00ed Brna<\/em><\/h2>\n\n\n\n
Linia podzia\u0142u Czech<\/h2>\n\n\n\n
![\"Wsparcie\"](\"https:\/\/czerwonawalizka.com\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/i-tworzenie-czeskich-tresci-1-1024x1024.png\")
<\/a><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"