Nowy rok, nowa ja, stare problemy. Z czasem, przede wszystkim. Niemniej, przychodz\u0119 do Was z nowym wpisem, troch\u0119 nieoczekiwanym (bo nie s\u0105dzi\u0142am, \u017ce wycisn\u0119 na niego kilka godzin z \u017cycia) i troch\u0119 oczekiwanym (bo to temat, kt\u00f3ry a\u017c si\u0119 prosi o opisanie). A wszystkiemu winny prezydent Petr Pavel, kt\u00f3ry w swoim noworocznym or\u0119dziu do narodu poruszy\u0142 dwie bardzo istotne kwestie. Jedna z nich bezpo\u015brednio wynika z przynale\u017cno\u015bci do UE i, jak s\u0105dz\u0119, jej wprowadzenie u\u0142atwi\u0142oby wielu z nas \u017cycie, a jednocze\u015bnie \u2013 b\u0119dzie w Czechach naprawd\u0119 trudna do przeprowadzenia. Mowa oczywi\u015bcie o wprowadzeniu w Czechach euro. To co, chcecie si\u0119 dowiedzie\u0107, co jest nie tak z europejsk\u0105 walut\u0105 z czeskiego punktu widzenia?<\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od tego, \u017ce to premierowe wyst\u0105pienie nowo wybranego prezydenta odby\u0142o si\u0119 1 stycznia \u2013 jego poprzednik do narodu zazwyczaj przemawia\u0142 26 grudnia. Pavel zacz\u0105\u0142 od tego, czym w tym okresie Czechy bardzo \u017cy\u0142y \u2013 tragedi\u0105 na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przypomnijmy: nieznany sprawca zastrzeli\u0142 m\u0142odego tat\u0119 z dzieckiem w pobli\u017cu Pragi; potem uda\u0142 si\u0119 na jeden z praskich wydzia\u0142\u00f3w UK w centrum miasta i zastrzeli\u0142 z p\u00f3\u0142automatycznej broni 14 os\u00f3b. Wcze\u015bniej, jak si\u0119 okaza\u0142o, zabi\u0142 tak\u017ce w rodzinnej miejscowo\u015bci w\u0142asnego ojca; kiedy w ko\u0144cu dopadli go policjanci, zastrzeli\u0142 i siebie. Tragedia ta zmienia Czechy. Ci\u0119\u017cko powiedzie\u0107, w jakim stopniu, ale wizja superbezpiecznego kraju troch\u0119 nie wsp\u00f3\u0142gra z atakami z broni\u0105 w r\u0119ku. P\u00f3\u0142automatyczn\u0105 broni\u0105, dodajmy. Czy kto\u015b wyci\u0105gnie z tego wniosku i przyjrzy si\u0119 relatywnie liberalnym przepisom zezwalaj\u0105cym na posiadanie takiej broni? Na razie si\u0119 na to nie zapowiada.<\/p>\n\n\n\n
Pavel w przem\u00f3wieniu stwierdzi\u0142 tak\u017ce \u2013 i obieg\u0142o to chyba wszystkie czeskie media \u2013 \u017ce nadszed\u0142 czas pomy\u015ble\u0107 o spe\u0142nieniu zobowi\u0105zania wobec UE, mianowicie \u2013 o wprowadzeniu w Republice Czeskiej wsp\u00f3lnej europejskiej waluty. Takie stwierdzenie w ustach polskiego premiera lub prezydenta by\u0142oby newsem godnym pierwszych stron gazet, ale w konserwatywnych i do\u015b\u0107 eurosceptycznych Czechach \u2013 to akt odwagi. Pavel zdecydowanie nie wykona\u0142 tego kroku, aby przypodoba\u0107 si\u0119 wyborcom. Czesi historycznie nastawieni s\u0105 raczej sceptycznie wobec du\u017cych, mi\u0119dzynarodowych organizacji, kt\u00f3re mia\u0142yby im co\u015b narzuca\u0107 (a wg popularnej narracji to w\u0142a\u015bnie czyni Bruksela; to troch\u0119 taki symboliczny nast\u0119pca austriackiego Wiednia, z kt\u00f3rym walczy\u0142y czeskie elity w erze cesarstwa), a do tego w okresie wchodzenia do UE i NATO \u00f3wczesny prezydent, Milo\u0161 Zeman i premier, V\u00e1clav Klaus, narzucili w debacie publicznej bardzo niekorzystn\u0105 i krytyczn\u0105 wobec UE narracj\u0119, kt\u00f3r\u0105, wydaje si\u0119, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa przyj\u0119\u0142a za swoj\u0105 i kt\u00f3ra pokutuje do dzi\u015b. Nie, Czesi zdecydowanie nie nale\u017c\u0105 do grona euroentuzjast\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Inaczej ni\u017c S\u0142owacy, inaczej ni\u017c Polacy \u2013 w Czechach nie wida\u0107 raczej tego kompleksu wschodu i potrzeby udowodnienia sobie i innym, \u017ce s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Europy. Czy to ze wzgl\u0119du na austro-w\u0119giersk\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 [z naciskiem na austro], czy przemys\u0142owe bogactwo, czy \u015bcis\u0142e zwi\u0105zki z Niemcami \u2013 Czesi Europejczykami si\u0119 czuj\u0105. I to od razu tymi najlepszymi, bo przecie\u017c ich kraj to serce kontynentu. Gdy kto\u015b tak rozumuje, \u017cadne euro nie mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 do poprawiania mniemania o sobie. Mimo \u017ce ten tok rozumowania niekoniecznie jest mi bliski, to, co sta\u0142o si\u0119 w Czechach po s\u0142owach Pavla, oceniam jako co\u015b cudownego. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na ten temat powa\u017cna debata.<\/p>\n\n\n\n
Temat podchwyci\u0142y chyba wszystkie licz\u0105ce si\u0119 media. I tak, oczywi\u015bcie, kwesti\u0105 dyskusyjn\u0105 pozostaje, czy Pepa z Pardubic i Ivana z Chebu zapoznaj\u0105 si\u0119 ze wszystkimi argumentami, a potem powa\u017cnie nad spraw\u0105 zastanowi\u0105, ale gdyby by chcieli \u2013 maj\u0105 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Media raczej nie wprowadzaj\u0105 w ten temat nutek histerii \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, przeczytacie sporo analiz, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno argumenty za, jak i przeciw. [To zdecydowanie co\u015b, czego mogliby\u015bmy si\u0119 nauczy\u0107!]. Spr\u00f3bujmy si\u0119 niekt\u00f3rym z nich przyjrze\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od stwierdzenia faktu \u2013 Czesi, podobnie jak i Polacy, w referendum poparli wst\u0105pienie swojego kraju do Unii Europejskiej. To by\u0142o jedyne do tej pory referendum przeprowadzone w Republice Czeskiej; podobnie jak w Polsce, ZA opowiedzia\u0142o si\u0119 77% os\u00f3b bior\u0105cych w nim udzia\u0142 (dla por\u00f3wnania: w PL by\u0142o to r\u00f3wnie\u017c 77%, ale np. na S\u0142owacji \u2013 a\u017c 92%!). Tamten g\u0142os TAK oznacza\u0142 tak\u017ce zobowi\u0105zanie do przyj\u0119cia euro. Czy w chwili obecnej pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy, \u017ce nale\u017cy przeprowadzi\u0107 w tej sprawie referendum? Tak. Czy ma to sens, skoro Czesi ju\u017c si\u0119 w tej sprawie wypowiedzieli? Nie bardzo, ale punkty polityczne przed nadchodz\u0105cymi wyborami na pewno mo\u017cna w ten spos\u00f3b zarobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tek kr\u00f3tka powt\u00f3rka z WOS: aby dany kraj m\u00f3g\u0142 euro przyj\u0105\u0107, musi spe\u0142ni\u0107 tzw. kryteria konwergencji. Jest ich a\u017c pi\u0119\u0107 i dotycz\u0105: stabilno\u015bci cen (inflacja na poziomie przekraczaj\u0105cym maks. o 1,5 punktu procentowego inflacj\u0119 trzech najstabilniejszych pod tym wzgl\u0119dem pa\u0144stw cz\u0142onkowskich), d\u0142ugotrwa\u0142ej r\u00f3wnowagi finans\u00f3w publicznych (deficyt), stabilnego kursu walutowego (min. dwa lata w ERM II), d\u0142ugotrwa\u0142ej stabilno\u015bci stop procentowych i wysoko\u015bci d\u0142ugu publicznego (d\u0142ug nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119kszy ni\u017c 60% PKB).<\/p>\n\n\n\n
W tej chwili, wg ekspert\u00f3w, Czechy spe\u0142niaj\u0105 tylko jedno z wymienionych kryteri\u00f3w \u2013 to dotycz\u0105ce stopnia zad\u0142u\u017cenia, kt\u00f3re nie przekracza 60% PKB. Niestety, pandemia, a potem kryzys energetyczny oraz wojna w Ukrainie odcisn\u0119\u0142y mocne pi\u0119tno na czeskiej gospodarce \u2013 wywo\u0142ana tymi czynnikami inflacja do pewnego stopnia j\u0105 zdestabilizowa\u0142a. To jednak nie oznacza, \u017ce Czesi nie maj\u0105 szans do stabilno\u015bci wr\u00f3ci\u0107 \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, zgodnie z analiz\u0105 Ministerstwa Finans\u00f3w i \u010cNB, przy polityce pilnowania pa\u0144stwowych wydatk\u00f3w (a wydaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie robi rz\u0105d Petra Fiali), stanie si\u0119 tak jeszcze w tym roku. Czy to oznacza, \u017ce Czesi ju\u017c si\u0119 szykuj\u0105 na zmian\u0119 waluty?<\/p>\n\n\n\n
Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c \u2013 nie. W Czechach co prawda ju\u017c od 2007 r. istnieje N\u00e1rodn\u00ed pl\u00e1n zaveden\u00ed eura v \u010cesk\u00e9 republice, czyli instytucja powo\u0142ana przez czeski rz\u0105d w celu u\u0142atwienia zmiany waluty, ale nie zanosi si\u0119 na to, aby obecny rz\u0105d rzeczywi\u015bcie takie plany mia\u0142. W tej kwestii wypowiedzia\u0142 si\u0119 ju\u017c premier, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce \u2013 parafrazuj\u0105c \u2013 cho\u0107 warunki po temu mia\u0142yby szans\u0119 zaistnie\u0107, on nie na to umawia\u0142 si\u0119 z wyborcami i nie jest to w planie. Innymi s\u0142owy \u2013 to nie jest dobry moment. Inaczej wydaje si\u0119 my\u015ble\u0107 czeski prezydent, a wraz z nim politycy r\u00f3\u017cnych barw, kt\u00f3rzy podchwycili temat.<\/p>\n\n\n\n
Czy jednak przyj\u0119cie euro to rzeczywi\u015bcie dobry krok? Tu zdania s\u0105 podzielone. Zdaniem wielu ekonom\u00f3w przyj\u0119cie europejskiej waluty zapewni Czechom kilka zasadnych korzy\u015bci: pewniejsz\u0105 pozycj\u0119 w UE, miejsce przy stole decyduj\u0105cych o eurozonie, wy\u017cszy poziom zintegrowania z Zachodem, a tak\u017ce brak ryzyka walutowego, co prze\u0142o\u017cy si\u0119 na oszcz\u0119dno\u015b\u0107 dla firm dzia\u0142aj\u0105cych na rynku czeskim i tych, kt\u00f3re potencjalnie chcia\u0142yby na nim zainwestowa\u0107. To mo\u017ce si\u0119 tak\u017ce okaza\u0107 korzystne dla wszystkich produkuj\u0105cych na eksport, a \u017ce Czechy to gospodarka otwarta, czyli w\u0142a\u015bnie taka, kt\u00f3ra przede wszystkim eksportuje, znikn\u0119\u0142yby trudno\u015bci zwi\u0105zane z nieustannym przewalutowaniem i zmieniaj\u0105cym si\u0119 kursem walutowym.<\/p>\n\n\n\n
Tutaj nale\u017cy zrobi\u0107 ma\u0142\u0105 dygresj\u0119 i wspomnie\u0107, \u017ce czeski biznes si\u0119 samoistnie w du\u017cej mierze zeuroizwa\u0142 \u2013 to znaczy, \u017ce np. ju\u017c teraz wi\u0119cej pieni\u0119dzy po\u017cycza w euro ni\u017c w koronach \u2013 przede wszystkim dlatego, \u017ce po\u017cyczki w euro s\u0105 ta\u0144sze; nie trzeba ich ubezpiecza\u0107 ze wzgl\u0119du na ryzyko walutowe. Co wi\u0119cej, od niedawna czeskie firmy w euro mog\u0105 si\u0119 rozlicza\u0107 z urz\u0119dem skarbowym (rozlicza\u0107 \u2013 ale sk\u0142adane deklaracje nadal s\u0105 w koronach).<\/p>\n\n\n\n
\u0141atwiejszy dost\u0119p do po\u017cyczek w euro maj\u0105 wi\u0119ksze podmioty; te mniejsze, lokalne, pozostaj\u0105 z dro\u017cszymi po\u017cyczkami w koronach, co automatycznie przek\u0142ada si\u0119 te\u017c na wy\u017csze ceny dla konsument\u00f3w i mniejsz\u0105 konkurencyjno\u015b\u0107 lokalnych firm. Wprowadzenie euro nie tylko te szanse by wyr\u00f3wna\u0142o, ale tak\u017ce zwi\u0119kszy\u0142oby konkurencyjno\u015b\u0107 czeskiego rynku i mog\u0142o przyci\u0105gn\u0105\u0107 zagranicznych inwestor\u00f3w. Nie wspominamy tu ju\u017c o tym, \u017ce dost\u0119p do ta\u0144szych kredyt\u00f3w zyskaliby te\u017c klienci detaliczni, a wi\u0119c zwykli obywatele.<\/p>\n\n\n\n
To z kolei mo\u017ce si\u0119 jednak tak\u017ce prze\u0142o\u017cy\u0107 na wzrost cen nieruchomo\u015bci \u2013 wi\u0119cej tanich kredyt\u00f3w, to prawdopodobnie wi\u0119cej ch\u0119tnych do kupowania dom\u00f3w i mieszka\u0144, a wi\u0119c wzrost cen. Z minus\u00f3w eksperci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce decyzja o wej\u015bciu do eurozony jest niemal\u017ce ostateczna \u2013 ewentualne wyj\u015bcie z niej by\u0142oby bardzo trudne. Posiadanie euro wi\u0105\u017ce si\u0119 tymczasem z oddaniem znacznej cz\u0119\u015bci narz\u0119dzi do kierowania polityk\u0105 walutow\u0105 narodowego banku centralnego na poziom europejski. W przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce potrzeby gospodarki czeskiej i europejskiej nie s\u0105 to\u017csame, a mechanizmy zarz\u0105dzania walut\u0105 dobre dla og\u00f3\u0142u eurozony lub w ramach rozwi\u0105zania jakiego\u015b konkretnego jej problemu mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 mniej korzystne dla rynku czeskiego, kt\u00f3ry przecie\u017c nie jest szczeg\u00f3lnie du\u017cy i kt\u00f3ry niekoniecznie wielcy europejscy gracze wzi\u0119liby pod uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dochodzi do tego kilka jednorazowych zagro\u017ce\u0144: ryzyko zwi\u0119kszenia kursu euro-korona tu\u017c przed przyj\u0119ciem nowej waluty, co mia\u0142oby si\u0119 wi\u0105za\u0107 z mo\u017cliw\u0105 utrat\u0105 konkurencyjno\u015bci rynku eksportowego. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107 o jednorazowych kosztach wej\u015bcia do unii bankowej i SSM. Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c g\u0142osy, kt\u00f3re pytaj\u0105, jak d\u0142ugo eurozona b\u0119dzie jeszcze trwa\u0107 i czy wprowadzanie tej waluty jest w og\u00f3le gr\u0105 wart\u0105 \u015bwieczki; eksperci wskazuj\u0105 te\u017c na poziom zad\u0142u\u017cenia po\u0142udniowych kraj\u00f3w eurozony i potencjalne ryzyko konieczno\u015bci ich ratowania w razie niewyp\u0142acalno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Czy czeska gospodarka jest gotowa na przyj\u0119cie euro? W tej chwili nie, ale istniej\u0105 spore szanse, \u017ce w miar\u0119 bliskiej przysz\u0142o\u015bci tak si\u0119 stanie. Wydaje si\u0119, \u017ce decyzja o wprowadzeniu europejskiej waluty pozostaje przede wszystkim polityczna \u2013 taki krok jest mo\u017cliwy, wi\u0105\u017ce si\u0119 ze z\u0142o\u017conym zbiorem zjawisk gospodarczych (i tych pozytywnych, i tych negatywnych). Zwolennicy euro w Czechach najbardziej jednak podkre\u015blaj\u0105, \u017ce kwestie gospodarcze, o ile bardzo istotne, nie musz\u0105 by\u0107 najwa\u017cniejsze. Przypominaj\u0105 oni, \u017ce euro r\u00f3wna si\u0119 nierozerwalnemu z\u0142\u0105czeniu czeskiej gospodarki z gospodark\u0105 Zachodu. W kontek\u015bcie Rosji, kt\u00f3rej marzy si\u0119 zmiana porz\u0105dku geopolitycznego na \u015bwiecie i kt\u00f3ra ch\u0119tnie widzia\u0142aby Europ\u0119 \u015arodkow\u0105 w swojej strefie wp\u0142yw\u00f3w, chyba ka\u017cde po\u0142\u0105czenie z Zachodem mog\u0105ce wym\u00f3c jego reakcj\u0119 i ewentualn\u0105 pomoc w przypadku wojny, jest warte rozwa\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n
By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie takie my\u015bli przy\u015bwieca\u0142y Petrovi Pavlovi, gdy otworzy\u0142 temat wprowadzenia euro w swoim noworocznym or\u0119dziu. To nie b\u0119dzie jednak \u0142atwe zadanie \u2013 przede wszystkim dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa czeskiego jest przeciwna temu krokowi. To w skr\u00f3cie znaczy, \u017ce \u017caden polityk, kt\u00f3remu nie przy\u015bwieca jaki\u015b wy\u017cszy cel, tego tematu raczej nie poprze \u2013 bo propagowanie euro na chwil\u0119 obecn\u0105 w Czechach to troch\u0119 orka na ugorze. Czesi historycznie nie lubi\u0105 organizacji mi\u0119dzynarodowych lub, po prostu, zagranicznych, kt\u00f3re mia\u0142yby im co\u015b \u2013 cokolwiek by to by\u0142o \u2013 narzuca\u0107. Kiedy\u015b by\u0142a to walka z Wiedniem i wszechobecnym wp\u0142ywem niemieckim, dzi\u015b ten symbol uciemi\u0119\u017cenia troch\u0119 przej\u0119\u0142a Bruksela.<\/p>\n\n\n\n
Czy Pavel jest wi\u0119c skazany na pora\u017ck\u0119? Tego nie wiadomo. By\u0107 mo\u017ce liczy na jak\u0105\u015b konkretn\u0105 kalkulacj\u0119 polityczn\u0105, mo\u017ce chce wykorzysta\u0107 sw\u00f3j autorytet i popularno\u015b\u0107 w celu odczarowania euro. A mo\u017ce liczy, \u017ce swoimi dzia\u0142aniami wywo\u0142a odpowiedni\u0105 reakcj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i niejako wymusi dzia\u0142anie klasy politycznej. Czy to mu si\u0119 jednak powiedzie, gdy u steru rz\u0105du stoi zachowawczy i konserwatywny Fiala, kt\u00f3remu wiele rzeczy mo\u017cna by zarzuci\u0107, ale nie, \u017ce jest euroentuzjast\u0105? Dowiemy si\u0119 wkr\u00f3tce.<\/p>\n\n\n\n
M.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Przy pisaniu powy\u017cszego wpisu korzysta\u0142am z poni\u017cszych tre\u015bci:<\/p>\n\n\n\n