{"id":4360,"date":"2023-03-28T22:45:12","date_gmt":"2023-03-28T20:45:12","guid":{"rendered":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/?p=4360"},"modified":"2024-11-15T23:02:22","modified_gmt":"2024-11-15T22:02:22","slug":"wysoczyna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/index.php\/2023\/03\/28\/wysoczyna\/","title":{"rendered":"Wysoczyna"},"content":{"rendered":"\n

Wiosna za progiem. Tym razem chyba ju\u017c na serio \u2013 w weekend byli\u015bmy na mandlonich, a to w brne\u0144skiej gwarze oznacza, \u017ce mamy ju\u017c drug\u0105 po\u0142ow\u0119 marca, czyli wiosn\u0119. Mandlon\u011b to migda\u0142owce, konkretnie migda\u0142owce rosn\u0105ce w Hustope\u010dich na Po\u0142udniowych Morawach, kt\u00f3re wiosn\u0105 rozkwitaj\u0105 i swoim pi\u0119knem przyci\u0105gaj\u0105 rzesze fan\u00f3w. Podziwianiu kwitn\u0105cych migda\u0142owc\u00f3w towarzyszy kosztowanie wina (a jak\u017ce) i innych lokalnych frykas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wysoczyna, czyli cel wycieczek<\/h2>\n\n\n\n

A skoro wiosna tak blisko, to oznacza tak\u017ce, \u017ce na dobre rozpocz\u0119li\u015bmy sezon wycieczkowy. W zwi\u0105zku z tym zrobi\u0142am troch\u0119 porz\u0105dku w relacjach instagramowych [teraz u mnie na profilu znajdziecie sporo relacji z wycieczek na Wysoczyn\u0119]<\/a> i dosz\u0142am do wniosku, \u017ce na Wysoczyn\u0119 je\u017adzimy zaskakuj\u0105co cz\u0119sto. Cz\u0119\u015bciej ni\u017cbym przypuszcza\u0142a. I w zwi\u0105zku z tym stwierdzi\u0142am \u2013 najwy\u017csza pora stworzy\u0107 co\u015b o Wysoczynie na bloga. To zdecydowanie zbyt pi\u0119kny region, by go tak bezczelnie ignorowa\u0107!<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Wysoczyn\u0119, jak wiele dobrych rzeczy w \u017cyciu, pozna\u0142am troch\u0119 z przypadku. Konkretnie \u2013 w drodze z Brna do Pragi. Jad\u0105c z drugiej najwi\u0119kszej czeskiej metropolii do stolicy, nie da si\u0119 jej w\u0142a\u015bciwie omin\u0105\u0107, bez wzgl\u0119du na to, czy wybierzecie najbardziej chyba ucz\u0119szczan\u0105 w kraju autostrad\u0119 D1 czy po\u0142\u0105czenie kolejowe. Mnie zachwyci\u0142y drzewa \u2013 w Czechach w wielu lasach, szczeg\u00f3lnie w g\u00f3rach, sporo jest \u015bwierk\u00f3w \u2013 i to chyba one przyku\u0142y moj\u0105 uwag\u0119 najbardziej. Wysokie, strzeliste \u015bwierki, pag\u00f3rkowaty teren i wszechobecny \u015bnieg, kt\u00f3ry nagle po prostu pojawi\u0142 si\u0119 w krajobrazie po opuszczeniu Po\u0142udniowych Moraw, gdzie ju\u017c rz\u0105dzi\u0142a wiosna. Tak, Brno jest miastem ciep\u0142ym, w lecie wr\u0119cz gor\u0105cym, ale Wysoczyna to zupe\u0142nie inna sprawa. J\u0105 zima dzier\u017cy w gar\u015bci zdecydowanie d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

Wysoczyna, czyli co w\u0142a\u015bciwie?<\/h2>\n\n\n\n

Wysoczyna, po czesku Vyso\u010dina, to tak naprawd\u0119 ludowa nazwa \u010ceskomoravsk\u00e9 vrchoviny (wcze\u015bniej \u010ceskomoravsk\u00e1 Vyso\u010dina); w jej granicach mie\u015bci si\u0119 spora cz\u0119\u015b\u0107 wojew\u00f3dztwa o tej samej nazwie Vyso\u010dina oraz niekt\u00f3re obszary znajduj\u0105ce si\u0119 ju\u017c w innych wojew\u00f3dztwach (Pardubick\u00e9, St\u0159edo\u010desk\u00e9, Jiho\u010desk\u00e9 i Jihomoravsk\u00e9). Tym samym \u2013 kraina Vyso\u010dina a wojew\u00f3dztwo Vyso\u010dina nie s\u0105 r\u00f3wnoznaczne. Region ten to jednocze\u015bnie najrozleglejszy obszar g\u00f3rski w ca\u0142ych Czechach; najwy\u017cszy szczyt to Javo\u0159ice (Jihlavsk\u00e9 vrchy, 837 m n.p.m.) oraz drugi, bardziej chyba znany – Dev\u011bt skal (\u017d\u010f\u00e1rsk\u00e9 vrchy, 836 m n.p.m.). Pasm g\u00f3rskich jest jednak na tym obszarze znacznie wi\u0119cej, bo a\u017c siedem \u2013 ca\u0142y obszar jest naprawd\u0119 rozleg\u0142y i zapewniam Was, \u017ce jeden urlop prawdopodobnie nie starczy, by zobaczy\u0107 wszystko.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tutaj powinnam Was jednak uczciwie ostrzec \u2013 Wysoczyna to nie jest region dla os\u00f3b, kt\u00f3re szukaj\u0105 oczywistego i natychmiastowego efektu wow<\/em>. To bardziej gratka dla os\u00f3b, kt\u00f3re lubi\u0105 si\u0119 troch\u0119 powa\u0142\u0119sa\u0107, popatrze\u0107 na drzewa, powdycha\u0107 zapach \u017cywicy i nie natkn\u0105\u0107 si\u0119 przy tym na turyst\u00f3w robi\u0105cych 50. dnia selfie. To region dla czeskich koneser\u00f3w nieoczywistego pi\u0119kna. Powiedziawszy powy\u017csze, zdecydowanie dodaj\u0119, \u017ce to nie oznacza, \u017ce nie jest tu pi\u0119knie. Oczywi\u015bcie \u017ce jest \u2013 tylko kilometry w Waszych nogach niekoniecznie prze\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 na widoki, kt\u00f3re po p\u00f3\u0142godzinie zobaczycie w Karkonoszach. \u017beby nie by\u0142o, \u017ce nie ostrzega\u0142am!<\/p>\n\n\n\n

Wysoczyna, czyli sk\u0105d si\u0119 bra\u0142o srebro<\/h2>\n\n\n\n

Stolic\u0105 wojew\u00f3dztwa, a jednocze\u015bnie wa\u017cnym o\u015brodkiem miejskim ca\u0142ego regionu, jest Ig\u0142awa. Nazwa miasta pochodzi od rzeki nosz\u0105cej t\u0119 sam\u0105 nazw\u0119; by\u0107 mo\u017ce pochodzi od \u201eigie\u0142\u201d, czyli ostrych kamieni le\u017c\u0105cych na jej dnie. Pierwsze wzmianki o mie\u015bcie pochodz\u0105 z XIII wieku, a jego historia nierozerwalnie zwi\u0105zana jest ze srebrem, kt\u00f3re na Wysoczynie wyst\u0119puje. Legenda g\u0142osi, \u017ce na miejscu dzisiejszego miasta \u017cy\u0142 niegdy\u015b garncarz, kt\u00f3rego ceramika psu\u0142a si\u0119 po jej wypaleniu. Nieznajomy, kt\u00f3ry zab\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 w drodze z Brna na zach\u00f3d do jego chaty, pozna\u0142, \u017ce powodem kiepskiej jako\u015bci ceramiki jest obecno\u015b\u0107 srebra w glinie. Odkupi\u0142 od nieszcz\u0119\u015bnika jego chat\u0119 i ziemi\u0119, nic mu nie m\u00f3wi\u0105c o odkryciu, a potem sprowadzi\u0142 swojego brata, kt\u00f3ry zna\u0142 si\u0119 na znajdowaniu rud metali i rozpocz\u0105\u0142 wydobycie srebra. Tak podobno powsta\u0142o miasto Ig\u0142awa.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Ig\u0142awa rozkwit\u0142a w XVIII, a potem w wieku XIX, kiedy sta\u0142a si\u0119 drugim najwi\u0119kszym producentem sukna w \u00f3wczesnej monarchii habsburskiej. A\u017c do ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej miasto w du\u017cej cz\u0119\u015bci zamieszkiwali osadnicy niemieckoj\u0119zyczni, tzw. czescy Niemcy, tworz\u0105c tzw. niemieckoj\u0119zyczn\u0105 enklaw\u0119. By\u0142a to najwi\u0119ksza \u201ewyspa\u201d niemieckoj\u0119zycznych obywateli na terenie \u00f3wczesnej Czechos\u0142owacji. Niemcy osiedlali si\u0119 tutaj falami, ju\u017c od XIII wieku, kiedy rozpocz\u0119to wydobywa\u0107 srebro, a potem w wieku XV, po tym, kiedy te ziemie spustoszyli Szwedzi i trzeba by\u0142o je na nowo osiedli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wysoczyna, czyli dom dla Niemc\u00f3w i \u017byd\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n

Na Wysoczynie \u017cyli w biegu historii nie tylko Niemcy \u2013 by\u0142a jeszcze jedna grupa spo\u0142eczna, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a si\u0119 tutaj osiedla\u0107 ju\u017c w XIII wieku, a kt\u00f3rej \u015blady do dzisiaj s\u0105 wszechobecne, cho\u0107 cz\u0142onk\u00f3w tej wsp\u00f3lnoty na Wysoczynie (a tak\u017ce w ca\u0142ych Czechach) wielu ju\u017c nie ma. Mowa oczywi\u015bcie o \u017bydach. \u017bydzi nie mogli pracowa\u0107 na roli ani w rzemie\u015blnictwie \u2013 w zwi\u0105zku z tym najcz\u0119\u015bciej zajmowali si\u0119 handlem pieni\u0105dzem. To oczywi\u015bcie, wraz z nierzadko fanatycznym podej\u015bciem do spraw religii, by\u0142o powodem nienawi\u015bci chrze\u015bcijan. W 1454 r. kr\u00f3l Ladislav Pohrobek wyp\u0119dzi\u0142 \u017byd\u00f3w z morawskich miast kr\u00f3lewskich (Brno, Znojmo, O\u0142omuniec czy Ig\u0142awa). W zwi\u0105zku z tym osiedlali si\u0119 oni poza nimi albo w mniejszych osadach w pobli\u017cu. Mi\u0119dzy innymi dlatego do dzi\u015b na Wysoczynie \u015blady po \u017bydach znajdziecie w tych zupe\u0142nie niepozornych i ma\u0142ych osadach (pisa\u0142am o tym i o ich wspania\u0142ym powrocie do wielkich habsburskich miast kiedy\u015b przy okazji wpisu o wycieczce do Brtnicy <\/a>\u2013 w 1849 r. pozwolono im do miast wraca\u0107 oraz przyznano szerokie prawa, czyt. mogli ju\u017c zajmowa\u0107 si\u0119 tym, czym chcieli). Dzisiaj najbardziej znane miejsca zwi\u0105zane z \u017cydowsk\u0105 kultur\u0105 i religi\u0105 to oczywi\u015bcie T\u0159eb\u00ed\u010d (ze s\u0142ynn\u0105 dzielnic\u0105 \u017cydowsk\u0105 zapisan\u0105 w UNESCO), Tel\u010d, Moravske Bud\u011bjovice, Police, T\u0159e\u0161t, Brtnice, Velk\u00e9 Mezi\u0159\u00ed\u010d\u00ed, Humpolec, Nov\u00e9 M\u011bsto na\u00a0 Morav\u011b\u2026 Jest tego naprawd\u0119 sporo, najlepiej zorientowa\u0107 si\u0119 na mapie \u2013 zajrzyjcie tutaj<\/a>, aby przekona\u0107 si\u0119 na w\u0142asne oczy.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Natura i zamki<\/h2>\n\n\n\n

Na Wysoczynie dzi\u015b rz\u0105dzi przyroda. Nie je\u017adzi si\u0119 tutaj, aby zwiedza\u0107 metropolie \u2013 bo ich po prostu nie ma. Je\u015bli chcecie za\u017cy\u0107 atmosfery wielkiego miasta, jed\u017acie do Pragi, Ostrawy albo Brna (chocia\u017c tutaj pewnie co poniekt\u00f3rzy z\u0142o\u015bliwie si\u0119 za\u015bmiali \ud83d\ude09). Najwi\u0119ksze miasto, Ig\u0142awa, wraz z otaczaj\u0105c\u0105 je metropoli\u0105, ma ok. 94 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. To, co na Wysoczynie zachwyca, to przyroda. Wszechobecne lasy, potoczki, rzeki i zalewy \u2013 to w\u0142a\u015bnie po to si\u0119 tutaj przyje\u017cd\u017ca. No a skoro sceneria jest tak bajkowa, to zabrakn\u0105\u0107 nie mo\u017ce zamk\u00f3w, prawda?<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Z zamkami w Czechach jest tak, \u017ce w\u0142a\u015bciwie gdzie si\u0119 nie obejrze\u0107, jest ich mn\u00f3stwo. To w\u0142a\u015bnie tutaj podobno jest najwi\u0119cej zamk\u00f3w i pa\u0142ac\u00f3w przypadaj\u0105cych na kilometr kwadratowy (ale nie jestem przekonana, czy ta statystyka ma oparcie w twardych faktach, czy jest tylko chwytem marketingowym). Nawet jednak je\u015bli tak jest, zamk\u00f3w jest tu naprawd\u0119 sporo, a turystyka zamkowo-pa\u0142acowa to jeden z najsilniejszych od\u0142am\u00f3w sposob\u00f3w na zwiedzanie Republiki. Nie inaczej jest na Wysoczynie \u2013 je\u015bli wi\u0119c tu zawitacie, a zamki lubicie, prawdopodobnie najlepszym pomys\u0142em b\u0119dzie po prostu otworzy\u0107 map\u0119, znale\u017a\u0107 konkretny zamek, a potem ruszy\u0107 do niego pieszo lub na rowerze. Dok\u0105d si\u0119 uda\u0107?<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

S\u0142ynnych zamk\u00f3w i pa\u0142ac\u00f3w na Wysoczynie jest kilka \u2013 wspomnie\u0107 wystarczy znane ruiny zamku Orlik z XIV wieku, zamek Kamen po\u0142o\u017cony na uroczej skale (po\u0142owa XIII w.), czy zamek Ro\u0161tejn z XIV w. Zamek znajdziecie tak\u017ce w Lipnicy nad S\u00e1zavav\u0105 \u2013 t\u0119 mo\u017cecie kojarzy\u0107 z Jaroslavem Ha\u0161kiem. Autor s\u0142ynnych Przyg\u00f3d dobrego wojaka Szwejka <\/em>sp\u0119dzi\u0142 tutaj ostatnie lata swojego \u017cycia, mieszkaj\u0105c w lokalnej hospodzie i tworz\u0105c kolejne zeszyty z przygodami swojego antybohatera. Hospoda ta zreszt\u0105 otwarta jest do dzi\u015b i mo\u017cna w niej si\u0119 posili\u0107 \u2013 zar\u00f3wno jedz\u0105c, jak i pij\u0105c \u2013 a nazywa si\u0119 U \u010cesk\u00e9 koruny<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Ciekawe hospody i bistra<\/h2>\n\n\n\n

To jednak nie koniec listy arcyciekawych miejsc, do kt\u00f3rych warto zajrze\u0107 w ramach posilenia przed, po lub w trakcie szlaku. Zacznijmy od Hostinca w Veseli\u010dku, czyli knajpeczki zupe\u0142nie niepozornej, ultralokalnej, w kt\u00f3rej znajdziecie najprawdopodobniej tylko sta\u0142ych bywalc\u00f3w (ze starego, jak i nowego pokolenia) oraz ludzi ciekawskich, kt\u00f3rzy chc\u0105 zobaczy\u0107 co\u015b nowego. Hostinec skrywa bowiem ponad stusiedemdziesi\u0119cioletni skarb \u2013 oryginalny i pochodz\u0105cy z po\u0142owy XIX w. orchestrion, czyli drewniany odpowiednik p\u00f3\u017aniejszej szafy graj\u0105cej. Tutaj jednak, aby w\u0142\u0105czy\u0107 piosenk\u0119, nie trzeba wrzuca\u0107 monety, tylko zakr\u0119ci\u0107 korbk\u0105. Orchestrion gra 40 melodii (je\u015bli dobrze pami\u0119tam) i kiedy\u015b by\u0142 sta\u0142ym wyposa\u017ceniem hospod; jego kupno op\u0142aca\u0142o si\u0119 bardziej ni\u017c wynajmowanie co drugi dzie\u0144 kapeli. Dzi\u015b to \u015bwiatowy rarytas \u2013 jedyny pozosta\u0142y tego typu z teren\u00f3w dawnej monarchii habsburskiej. Przy okazji s\u0142uchania tego niezwyk\u0142ego \u015bwiadka historii napijecie si\u0119 piwa za 30 koron i zjecie typowego czeskiego sma\u017caka.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Je\u015bli ju\u017c zasmakujecie w starych i klimatycznych hospodach, nie mo\u017cecie zapomnie\u0107 o hostincu w Svobodnych Hamrach<\/a>. Ten stoi u dawnej drogi handlowej pomi\u0119dzy Prag\u0105 a Brnem ju\u017c od 1613! W\u00f3wczas wybudowany jako jeden z wielu podobnych przybytk\u00f3w maj\u0105cych os\u0142odzi\u0107 trudy drogi podr\u00f3\u017cnym, dzi\u015b stanowi regionalny unikat. Atmosfera tego miejsca od razu przeniesie Was do poprzednich stuleci; szczeg\u00f3lnie \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wyposa\u017cenia jest prawdopodobnie starsza ni\u017c byli wasi prapradziadkowie.<\/p>\n\n\n\n

Klimat starych knajp to co\u015b magicznego; magii jednak nie brakuje tak\u017ce w Bistrot de Papa <\/a>w Hornych Dubenkach \u2013 czyli francuskim bistro prowadzonym w \u015brodku Wysoczyny przez francuskiego kucharza maj\u0105cego do\u015bwiadczenie z restauracji z gwiazdkami Michellina. Ja wiem, francuska kuchnia w \u015brodku czeskiego urlopu?\u2026 To mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zgo\u0142a egzotycznym pomys\u0142em, ale je\u015bli we\u017amiecie pod uwag\u0119, \u017ce \u017cywi\u0107 si\u0119 tutaj naj\u0142atwiej i najtaniej kuchni\u0105 tradycyjnie czesk\u0105 (czyt. od knedlik\u00f3w i frytek raczej nie uciekniecie), taka francuska alternatywa po kilku dniach mo\u017ce jawi\u0107 si\u0119 jak objawienie.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Dolinki rzek, czyli gdzie w\u0119drowa\u0107<\/h2>\n\n\n\n

Wysoczyna to jednak nie tylko przybytki oferuj\u0105ce picie i jedzenie. To przede wszystkim lasy. I tak, lasy te niestety w ostatnich latach bardzo niszczy inwazja kornika, wiele si\u0119 te\u017c w zwi\u0105zku z tym pojawi\u0142o wycinek, niemniej wci\u0105\u017c warto po tych lasach spacerowa\u0107. Wdycha\u0107 ich zapach. Rozkoszowa\u0107 si\u0119 cisz\u0105. Mo\u017cecie si\u0119 te\u017c natkn\u0105\u0107 na ten przyk\u0142ad na stare trampskie osady. O trampach, mam wra\u017cenie, pisa\u0142am i m\u00f3wi\u0142am ju\u017c sporo (na przyk\u0142ad tutaj<\/a>) \u2013 w skr\u00f3cie: to taka pochodz\u0105ca z pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku czechos\u0142owacka subkultura \u2013 kiedy\u015b ludzi m\u0142odych, dzi\u015b ludzi raczej w wieku \u015brednim. Trampowie lubuj\u0105 si\u0119 w \u017cyciu na wolno\u015bci, w blisko\u015bci z natur\u0105 i z daleka od konwenans\u00f3w, inspiracji cz\u0119sto szukaj\u0105c w opowie\u015bciach z Dzikiego Zachodu. Dzisiaj jeden z bardziej znanych mikroregionik\u00f3w tramspkich w pobli\u017cu Brna mo\u017cna znale\u017a\u0107 w wysoczy\u0144skiej dolince rzeki Oslavy. Wzd\u0142u\u017c jej potoku mo\u017cna znale\u017a\u0107 ciekawe szlaki, na kt\u00f3rych widoki odrobink\u0119 przypominaj\u0105 charakterem Dziki Zach\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0105c o wysoczy\u0144skich dolinkach, nie spos\u00f3b zapomnie\u0107 o jeszcze jednej \u2013 dolince rzeki Brtnice. Brtnice to ma\u0142e miasteczko (ok. 3 tys. mieszka\u0144c\u00f3w), gdzie warto zawita\u0107 na chwil\u0119, cho\u0107by po to, aby popodziwia\u0107 pa\u0142ac, zrobi\u0107 spacer wzd\u0142u\u017c rzeczki, na przyk\u0142ad na ruiny zamku Rok\u0161tejn albo stare \u017cydowskie kirkuty (ten starszy pochodzi jeszcze z XVII w.). Na Wysoczynie tego rodzaju pere\u0142ek jest wi\u0119cej. Ostatnio pewien dobry kolega wspomnia\u0142, \u017ce w Czechach cudowne jest to, \u017ce nazwa jakiej\u015b miejscowo\u015bci mo\u017ce pochodzi\u0107 na przyk\u0142ad od drzewa \u2013 i \u017ce mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce to oryginalne drzewo w niej jeszcze ci\u0105gle stoi. To przypadek cho\u0107by Kamenicy nad Lipou, w kt\u00f3rej do dzi\u015b mo\u017cna podziwia\u0107 star\u0105 lip\u0119 pochodz\u0105c\u0105 prawdopodobnie z XIII wieku (a potem uda\u0107 si\u0119 do lokalnego browaru i spr\u00f3bowa\u0107 piwa Kamenice<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Wysoczy\u0144skie skarby<\/h2>\n\n\n\n

To, co mnie osobi\u015bcie w Wysoczynie zachwyca, jest jej lokalno\u015b\u0107. Niewysokie g\u00f3rki, urocze szlaki, szemrz\u0105ce potoki i g\u00f3rska atmosfera. To miejsce a\u017c prosi o z\u0142a\u017cenie go na w\u0142asnych nogach, ewentualnie zje\u017cd\u017cenia na rowerach. Wsz\u0119dzie spr\u00f3bujecie tez lokalnych frykas\u00f3w; bli\u017cej szlak\u00f3w niejedna knajpa przypomni Wam atmosfer\u0105 g\u00f3rskie schronisko, troch\u0119 od nich dalej b\u0119dzie po prostu tak, jak to w Czechach drzewiej bywa\u0142o \u2013 niezbyt szykownie, za to swojsko i za rozs\u0105dn\u0105 koron\u0119.<\/p>\n\n\n\n

To z kim przybij\u0119 sobie pi\u0105tk\u0119 na wysoczy\u0144skich szlakach?<\/p>\n\n\n\n

M.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej lista kilku ciekawych miejsc (kolejno\u015b\u0107 przypadkowa):<\/strong><\/p>\n\n\n\n