To nie b\u0119dzie post o czeskiej kuchni. To znaczy \u2013 b\u0119dzie, ale nie taki, o jakim my\u015blicie. O czeskiej kuchni pisa\u0142am ju\u017c kilkukrotnie, bo jest zreszt\u0105 o czym \u2013 tradycyjne dania nierzadko s\u0105 pyszne, zdecydowanie syc\u0105ce i idealne do spo\u017cycia po sp\u0119dzeniu dniu na czeskim szlaku. Tak, w\u0142a\u015bciwie to jest tak\u017ce ich wielk\u0105 zalet\u0105 \u2013 idealnie zape\u0142niaj\u0105 \u017co\u0142\u0105dek po du\u017cym wysi\u0142ku fizycznym, sp\u0119dzonym na przyk\u0142ad na szlaku w g\u00f3rach albo po dniu jazdy na rowerze wzd\u0142u\u017c kt\u00f3rej\u015b z pi\u0119knych czeskich rzek. Je\u015bli do tego doda\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienie ma\u0142ych browar\u00f3w niemal wsz\u0119dzie w Czechach, to tylko \u2013 \u017cy\u0107 i nie umiera\u0107, wydawa\u0142oby si\u0119. Bo to przecie\u017c raj dla \u017co\u0142\u0105dka, prawda?\u2026<\/p>\n\n\n\n
Ano nie. I o tym w\u0142a\u015bnie b\u0119dzie m\u00f3j dzisiejszy post. Czyli kr\u00f3tko o tym, jak Czesi jedz\u0105 i dlaczego u nas w domu kr\u00f3luje mimo wszystko nieczeski spos\u00f3b jedzenia. Oczywi\u015bcie i jak zwykle apeluj\u0119, aby poni\u017cszego nie traktowa\u0107 jako prawdy objawionej, to wpis z cyklu \u201epolski strumie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci \u017cyj\u0105cej w Czechach\u201d. Nie robi\u0142am \u017cadnych bada\u0144 socjologicznych przed jego pope\u0142nieniem, to moje w\u0142asne obserwacje, poparte niezbyt wyczerpuj\u0105cym przejrzeniem artyku\u0142\u00f3w i bada\u0144 w czeskim Internecie na ten temat (linki podam na koniec).<\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od \u015bniadania. \u015aniadanie jeszcze od biedy ujdzie. \u015aniadanie by\u0107 mo\u017ce mog\u0142oby tak wygl\u0105da\u0107 te\u017c u nas. Miseczka muessli lub innych p\u0142atk\u00f3w z jogurtem i bananem. Albo rohlik z szynk\u0105 czy serem. Koniecznie nieprzekrojony; plasterek obk\u0142adu leci na okr\u0105g\u0142\u0105, bia\u0142\u0105 bu\u0142\u0119 bez (chyba) \u017cadnych warto\u015bci od\u017cywczych. Czasem zamiast szynki czy sera do rohlika wleci majonezowa \u201esa\u0142atka\u201d (kiedy\u015b pokazywa\u0142am Wam takie na IG*). By\u0107 mo\u017ce jaki\u015b jeden czy dw\u00f3ch Czech\u00f3w w Czechach w\u0142a\u015bciwych i jeden Morawianin obok tego dojedz\u0105 pomidora albo chwyc\u0105 w locie kawa\u0142ek papryki czy og\u00f3rka (wg bada\u0144 to ok. 4% populacji). Reszta popije czym\u015b, raczej nie herbat\u0105, mo\u017ce kaw\u0105, mo\u017ce sokiem. I leci do pracy czy szko\u0142y. Chyba \u017ce w domu s\u0105 dzieci \u2013 badania m\u00f3wi\u0105, \u017ce te mog\u0105 na \u015bniadanie dosta\u0107 co\u015b s\u0142odkiego, na przyk\u0142ad marmolad\u0119 albo p\u0105czka, ewentualnie inne s\u0142odkie pieczywo.<\/p>\n\n\n\n
Nadchodzi dwunasta. Ja te\u017c o tej porze robi\u0119 si\u0119 zazwyczaj g\u0142odna. U mnie w domu rodzinnym, gdy wybija po\u0142udnie, niemal wszyscy schodz\u0105 si\u0119 na kaw\u0119. I zazwyczaj wszamaj\u0105 do niej co\u015b s\u0142odkiego. Ja wol\u0119 raczej muesli z bia\u0142ym jogurtem i owoc, rzadziej jak\u0105\u015b s\u0142odycz. Czesi? Tych ogl\u0105dam z okna, jak lec\u0105 na meni\u010dko do najbli\u017cszej hospody. Meni\u010dko, czyli wypasiony obiad. Tak, obiad w Czechach jada si\u0119 od 11 do 14. I kropka. Zazwyczaj zupa i drugie danie \u2013 zazwyczaj bez du\u017cych ilo\u015bci warzyw. Co jedz\u0105?\u2026 To, co podadz\u0105 w knajpie, rzecz jasna.<\/p>\n\n\n\n
Codzienna oferta restauracyjna zawiera najcz\u0119\u015bciej od 3 do 5 r\u00f3\u017cnych da\u0144 plus zup\u0119. Najcz\u0119\u015bciej jada si\u0119 mi\u0119so (i nierzadko sma\u017cone, rzecz jasna), kr\u00f3luje kotlet, svi\u010dkov\u00e1 lub gula\u0161, najcz\u0119\u015bciej z knedlikiem. Rzadziej pojawia si\u0119 soczewica albo mi\u0119dzynarodowa kuchnia (co\u015b w\u0142oskiego, co\u015b azjatyckiego, jaki\u015b makaron albo ry\u017c). Jedno z da\u0144 bywa na s\u0142odko \u2013 jakie\u015b knedliki z owocem na przyk\u0142ad, ewentualnie z twarogiem. Prawie nigdy do obiadu nie ma warzyw, to znaczy warzyw tak, jak ja je rozumiem \u2013 na przyk\u0142ad w postaci sa\u0142atki obok mi\u0119sa, albo sur\u00f3wki, albo chocia\u017c kilku pokrojonych pomidor\u00f3w z og\u00f3rkiem. Sa\u0142atka mo\u017ce (ale nie musi) pojawi\u0107 si\u0119 jako osobna propozycja \u2013 to dla tych ju\u017c naprawd\u0119 zdesperowanych. Uwaga jednak, ta sa\u0142atka najprawdopodobniej i tak b\u0119dzie z mi\u0119sem. Wegetarianie w Czechach (mo\u017ce poza Prag\u0105) maj\u0105 naprawd\u0119 ci\u0119\u017ckie \u017cycie. Do popicia? Kofola. Albo piwo (niskoprocentowe), je\u015bli kto\u015b ma wyrozumia\u0142ego szefa lub prac\u0119, w kt\u00f3rej nie musi by\u0107 zupe\u0142nie trze\u017awy.<\/p>\n\n\n\n
Potem wybija 16:30 albo 17:00 i wszyscy wracaj\u0105 do domu. Po drodze kto\u015b odbiera dzieci, kto\u015b inny leci pobiega\u0107, albo udaje si\u0119 na przeja\u017cd\u017ck\u0119 rowerem. Czasem sport to hokej albo pi\u0142ka no\u017cna czy zumba. Mimo \u017ce badania wskazuj\u0105, \u017ce Czesi nie ruszaj\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105co (chocia\u017c i tak wi\u0119cej ni\u017c Polacy), z moich obserwacji wynika, \u017ce mieszka\u0144cy du\u017cego Brna sport\u00f3w uprawiaj\u0105 sporo. Wieczorem w domu jedz\u0105 kolacj\u0119 \u2013 i chocia\u017c wcze\u015bniej bywa\u0142a to kolacja ciep\u0142a, na przyk\u0142ad w postaci gulaszu z knedlikiem, dzi\u015b dania ciep\u0142e jada podobno ju\u017c tylko ok. 6% Czech\u00f3w (chocia\u017c wg innego znalezionego przeze mnie badania 39% czeskich obywateli je ciep\u0142\u0105 kolacj\u0119 a\u017c 2-3 razy w tygodniu). Reszta zadowoli si\u0119 czym\u015b na zimno. My\u015bl\u0119, \u017ce warto tu te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce ca\u0142kiem spora grupa kolacj\u0119 spo\u017cyje w hospodzie, np. w postaci piwa albo przek\u0105sek do piwa (frytki? sma\u017cak? topinky? utopence? chipsy?).<\/p>\n\n\n\n
W por\u00f3wnaniu z innymi narodami Czesi w badaniach wspominaj\u0105, \u017ce w jedzeniu najwa\u017cniejsza dla nich jest jego jako\u015b\u0107; z wybor\u00f3w \u017cywieniowych wynika jednak, \u017ce r\u00f3wnie wa\u017cnym czynnikiem jest cena. Paradoksalnie zdrowiej je\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 prawdopodobnie mieszka\u0144cy du\u017cych miast; mieszka\u0144cy spoza du\u017cych o\u015brodk\u00f3w miejsckich cz\u0119\u015bciej si\u0119gn\u0105 po p\u00f3\u0142produkty. W tym samym badaniu Polacy wskazali, \u017ce dla nich najwa\u017cniejsz\u0105 cech\u0105 obiadu jest to, aby by\u0142 on\u2026 szybki. Czesi jedz\u0105 d\u0142u\u017cej; przerwa na obiad bywa zreszt\u0105 wydzielona z czasu pracy i obowi\u0105zkowa (co te\u017c znaczy, \u017ce pracownicy w pracy przebywaj\u0105 8,5 godziny).<\/p>\n\n\n\n
Co z tego wynika? Czeska kuchnia na wakacje jest cudowna. T\u0142usta, a t\u0142uszcz \u015bwietnie wzmacnia smak, zape\u0142nia, no i stanowi dobr\u0105 podk\u0142adk\u0119 pod piwo. Na co dzie\u0144 to jednak zdecydowanie nie jest m\u00f3j faworyt. Je\u015bli wi\u0119c wybieracie si\u0119 do Czech na d\u0142u\u017cej, zdecydowanie polecam wzi\u0105\u0107 ze sob\u0105 robota do robienia sur\u00f3wek. Przyda si\u0119 w powodzi sma\u017conych ser\u00f3w i kotlet\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
M.<\/p>\n\n\n\n
* Trzeba by si\u0119 prawdopodobnie zastanowi\u0107 nad definicj\u0105 sa\u0142atki. Ja j\u0105 rozumiem jako potraw\u0119, w kt\u00f3rej wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowi\u0105 warzywa, zazwyczaj okraszone sosem, np. na bazie oliwy z oliwek, rzadziej, je\u015bli chodzi o tak\u0105 tradycyjn\u0105 \u2013 z majonezem, musztard\u0105, dodatkiem jogurtu. Tutaj m\u00f3wi\u0119 jednak \u201esa\u0142atka\u201d, chodzi bowiem o porcyjk\u0119 rz\u0119du 150-200 g, z czego 30% stanowi majonez, 20% szynka, 20% ser \u017c\u00f3\u0142ty, 30% jakie\u015b warzywo, np. papryka. Szynk\u0119 lub ser mo\u017cecie zamieni\u0107 na dowolny dodatek, np. ryb\u0119, ser camembert itd.<\/p>\n\n\n\n
** Mimo wszystko wegetarian w du\u017cych czeskich miastach troch\u0119 jest. (W Brnie jest ich podobno procentowo najwi\u0119cej w ca\u0142ej Republice!) Niemniej my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce ich \u017cycie w kraju z tak \u017cywym kultem mi\u0119sa nie jest naj\u0142atwiejsze.<\/p>\n\n\n\n
Artyku\u0142y, z kt\u00f3rych czerpa\u0142am przy pisaniu tekstu:<\/p>\n\n\n\n
Czesi jedz\u0105 ma\u0142o owoc\u00f3w i warzyw<\/a><\/p>\n\n\n\n Jak i kiedy Czesi jedz\u0105 <\/a><\/p>\n\n\n\n Jak jedz\u0105 pracownicy na \u015bwiecie<\/a><\/p>\n\n\n\n Czesi a ciep\u0142a kolacja<\/a><\/p>\n\n\n\n Co Czesi najcz\u0119\u015bciej jedz\u0105 na obiad w restauracjach w Pradze i Brnie<\/a><\/p>\n\n\n\n Jak Czesi jedz\u0105 w mie\u015bcie i na wsi<\/a><\/p>\n\n\n\n Czesi jedz\u0105 zdrowiej (ni\u017c wcze\u015bniej)<\/a><\/p>\n\n\n\n Typowe czeskie \u015bniadanie <\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"