To jest temat, kt\u00f3ry w mojej g\u0142owie, a tak\u017ce kilku Waszych \u2013 bo o to pytacie \u2013 pojawia si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto. W pierwszym odruchu chc\u0119 zawsze zaprzeczy\u0107 i zdecydowanie pokr\u0119ci\u0107 g\u0142ow\u0105. Konserwatywne podej\u015bcie do \u017cycia cz\u0119sto uto\u017csamiane jest z religi\u0105. W Czechach religia nie odgrywa tak wa\u017cnej roli, ba, wielu Czech\u00f3w otwarcie m\u00f3wi, \u017ce za ko\u015bcio\u0142ami i wierzeniami nie przepada. Czy w Czechach ludzie lubi\u0105 zagl\u0105da\u0107 innym do \u0142\u00f3\u017cka i m\u00f3wi\u0107, co wypada, a co nie wypada? Nie, Czesi tacy nie s\u0105. Bo nie s\u0105. Chyba nigdy nie s\u0142ysza\u0142am, aby w Czechach dzia\u0142a\u0142y organizacje fundamentalistyczne (chocia\u017c nie znaczy to, \u017ce nie istniej\u0105), a ju\u017c na pewno nie, \u017ceby mia\u0142y jakikolwiek wp\u0142yw na prace legislacyjne. Czy to jednak znaczy, \u017ce Czesi nie s\u0105 konserwatywni?\u2026 Tego bym nie powiedzia\u0142a. Chod\u017acie podyskutowa\u0107, jak ten konserwatyzm u Czech\u00f3w wygl\u0105da, czy faktycznie istnieje i w czym si\u0119 objawia.<\/p>\n\n\n\n
My\u015bl\u0119, \u017ce na pocz\u0105tek musimy sobie ustali\u0107, o jakim konserwatyzmie mowa, bo jego rozumienie mo\u017ce si\u0119 do\u015b\u0107 mocno r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od kraju. Ja bym tutaj wyr\u00f3\u017cni\u0142a jego trzy r\u00f3\u017cne aspekty \u2013 konserwatyzm \u015bwiatopogl\u0105dowy (czyli awersja do zmian, ch\u0119\u0107 powrotu do \u201ewarto\u015bci z przesz\u0142o\u015bci\u201d, cz\u0119sto zwi\u0105zany z religijnym, opresyjnym podej\u015bciem do ludzkiej seksualno\u015bci, a wi\u0119c tym samym niech\u0119\u0107 \u2013 aby nie u\u017cy\u0107 silniejszego s\u0142owa \u2013 do os\u00f3b LGBT+ i praw kobiet); konserwatyzm gospodarczy i wreszcie konserwatyzm kulturowy (czyli przywi\u0105zanie do tradycji, zwyczaj\u00f3w, niech\u0119\u0107 do zmian w stylu \u017cycia). Na potrzeby tego artyku\u0142u nie b\u0119d\u0119 omawia\u0107 konserwatyzmu gospodarczego; skupi\u0119 si\u0119 na tym \u015bwiatopogl\u0105dowym i kulturowym, bo to o te najcz\u0119\u015bciej pytacie i te chyba s\u0105 te\u017c du\u017co ciekawsze. No dobrze wi\u0119c, zadajmy to s\u0105dne pytanie \u2013 czy Czesi s\u0105 konserwatywni?<\/p>\n\n\n\n
Na sam pocz\u0105tek musz\u0119 doda\u0107 par\u0119 s\u0142\u00f3w wyja\u015bnienia \u2013 w tym artykule b\u0119d\u0119 si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 stwierdzeniami, \u017ce Czesi s\u0105 tacy lub owacy. To oczywi\u015bcie nie oznacza, \u017ce wszyscy tacy s\u0105. Na potrzeby tych rozwa\u017ca\u0144 takie uog\u00f3lnienia b\u0119d\u0105 jednak konieczne. Trzeba te\u017c doda\u0107, \u017ce chyba \u017caden nar\u00f3d nie jest 100% konserwatywny, ani 100% liberalny. Te dwie postawy przeplataj\u0105 si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwach w r\u00f3\u017cnych konstelacjach. Nie inaczej jest w przypadku Czech\u00f3w \u2013 w niekt\u00f3rych aspektach wydadz\u0105 si\u0119 nam du\u017co bardziej post\u0119powi ni\u017c Polacy. Ale znowu w innych b\u0119dziemy kr\u0119ci\u0107 g\u0142ow\u0105 i pyta\u0107 si\u0119, jak takie zachowania s\u0105 w og\u00f3le w XXI w. mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n
Rzu\u0107my okiem na histori\u0119. Nowoczesn\u0105 my\u015bl konserwatywn\u0105 przypisuje si\u0119 panu o nazwisku Burke, kt\u00f3ry w wieku XVIII sformu\u0142owa\u0142 jego podstawowe za\u0142o\u017cenia. Idea zachowania statusu quo i obrony dawnego uk\u0142adu jest jednak, jak podejrzewam, stara jak sam \u015bwiat. Kiedy czescy obrozenci<\/em> budzili w przysz\u0142ych Czechach \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, robili to przede wszystkim w opozycji do przedstawicieli monarchii habsburskiej. Z samej definicji wynika wi\u0119c, \u017ce sprzeciwiali si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cym zasadom. Bycie konserwatyst\u0105 w\u00f3wczas oznacza\u0142o popieranie cesarza; ho\u0142dowanie czeskiej kulturze sta\u0142o do tego w kontrze. Nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce w XIX w. zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej tereny p\u00f3\u017aniejszych Czech pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c j\u0119zykiem niemieckim, a wi\u0119c w pewnym stopniu w kulturze niemieckiej uczestniczy\u0107 mog\u0142a. To w\u0142a\u015bnie kultura niemiecka skupia\u0142a ludzi nauki, sztuki, polityki.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem czescy romantycy postanowili dzia\u0142a\u0107 inaczej. Pr\u00f3bowali robi\u0107 polityk\u0119 (a potem tak\u017ce wszystko inne) pod pr\u0105d, bo \u2013 po czesku. Si\u0142\u0105 rzeczy ich wysi\u0142ki skupia\u0142y si\u0119 na ludno\u015bci wiejskiej, bo tam te\u017c przewa\u017ca\u0142y osoby czeskoj\u0119zyczne. Czeski by\u0142 j\u0119zykiem domowym, nieoficjalnym, wiejskim, a tematy i problemy, kt\u00f3rymi obrozenci<\/em> si\u0119 zajmowali, by\u0142y zwi\u0105zane z \u017cyciem prostego cz\u0142owieka. By\u0107 mo\u017ce w tej sytuacji nale\u017cy szuka\u0107 powod\u00f3w, dlaczego czeska polityka od dawna jest do\u015b\u0107 mocno uwra\u017cliwiona spo\u0142ecznie, a czeskie spo\u0142ecze\u0144stwo ma pewne przekonania, kt\u00f3re uznaliby\u015bmy za lewicowe. Z narodzinami czeskiego narodu \u2013 takiego, jak rozumiemy go dzi\u015b \u2013 wi\u0105\u017ce si\u0119 wi\u0119c pewien liberalny, lewicowy rys.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym aspektem tej sprawy jest te\u017c to, \u017ce Czechy (w rozumieniu kr\u00f3lewskich ziem czeskich, bez Moraw) ju\u017c w XIX w. by\u0142y stosunkowo najmocniej zurbanizowanym i uprzemys\u0142owionym regionem w cesarstwie. Wielu ludzi migrowa\u0142o ze wsi do miast, a w miastach, gdzie dotychczasowi ch\u0142opscy potomkowie zmieniali si\u0119 w robotnik\u00f3w \u2013 zdecydowanie \u0142atwiej szerzy\u0142y si\u0119 idee lewicowe, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce komunistyczne. By\u0107 mo\u017ce tutaj mo\u017cna szuka\u0107 odpowiedzi na pytanie, dlaczego komunizm w Czechach od dawna cieszy si\u0119 pewnego rodzaju estym\u0105, i nawet dzisiaj partia komunistyczna Czech (kt\u00f3ra nie wyrzek\u0142a si\u0119 swojej przesz\u0142o\u015bci i \u201edokona\u0144\u201d i nadal jest otwarcie prorosyjska), cieszy si\u0119 pewnym poparciem i do nie dawna zdobywa\u0142a miejsca w parlamencie. Czesi, koniec ko\u0144c\u00f3w, w 1946 r. komunist\u00f3w do w\u0142adzy sami wybrali \u2013 to \u017ce ci p\u00f3\u017aniej dokonali przewrotu i zmienili ustr\u00f3j, to ju\u017c inna historia. Tak naprawd\u0119 chyba dopiero inwazja z 1968 r. sprawi\u0142a, \u017ce wiele os\u00f3b zrozumia\u0142o, \u017ce ZSRR chodzi przede wszystkim o ustanowienie rosyjskiej strefy wp\u0142yw\u00f3w i szerzenie imperializmu, a nie bratni sojusz s\u0142owia\u0144skich narod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Liberalizm \u2013 stoj\u0105cy w opozycji do konserwatyzmu Cesarstwa Austro-W\u0119gierskiego \u2013 by\u0142 wi\u0119c w pewnym sensie motywem przewodnim nowonarodzonej Czechos\u0142owacji w 1918 r. Czeska my\u015bl o\u015bwieceniowa wytworzy\u0142a pewne przekonanie, kt\u00f3re wielu protestant\u00f3w i agnostyk\u00f3w podziela\u0142o, \u017ce katolicyzm jest to\u017csamy z monarchi\u0105 i Niemcami. W zwi\u0105zku z tym Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki nie mia\u0142 zbyt du\u017cego wp\u0142ywu na Czechos\u0142owacj\u0119 (a na pewno nie taki, jak na Polsk\u0119), a jej elity by\u0142y raczej antyniemieckie, antykatolickie i antymonarchistyczne. Ten bunt przeciw pokoleniu monarchist\u00f3w wida\u0107 by\u0142o te\u017c w spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 wspomnijmy na przyk\u0142ad subkultur\u0119 tramp\u00f3w, kt\u00f3rzy swoj\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 prze\u017cywali w okresie narodzenia i rozkwitu Czechos\u0142owacji, a przed okowami spo\u0142ecznych nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w uciekali na szlaki, do las\u00f3w i nad rzeki (je\u015bli ten temat Was ciekawi, zapraszam na opowie\u015b\u0107 o trampach<\/a>. Czeskie w\u0119drowanie po szlakach i wyje\u017cd\u017canie na chat\u0119 wiele im zawdzi\u0119cza).<\/p>\n\n\n\n Nie mo\u017cna te\u017c zapomnie\u0107 o Starym Panu, czyli Tomaszowi Garrigue Masarykowi, kt\u00f3ry by\u0142 przecie\u017c ojcem Czechos\u0142owacji, przez wiele lat nadawa\u0142 ton jej polityce, a kt\u00f3rego serce zdecydowanie bi\u0142o dla demokracji i warto\u015bci liberalnych. (Twarde poparcie dla demokracji to jedno. Czy zwr\u00f3cili\u015bcie kiedy\u015b uwag\u0119 na nazwisko Garrigue i zastanowili\u015bcie si\u0119, sk\u0105d ono u polityka urodzonego w ch\u0142opskiej rodzinie na Morawach? Masaryk przyj\u0105\u0142 je po \u017conie, Amerykance, w ramach odzwierciedlenia ich r\u00f3wnej pozycji w ma\u0142\u017ce\u0144stwie. Tak, to by\u0142 cz\u0142owiek urodzony jeszcze w XIX w. I tak, lepiej umia\u0142 w feminizm ni\u017c 90% polskich polityk\u00f3w dzisiaj).<\/p>\n\n\n\n To wszystko nie oznacza, \u017ce konserwatyst\u00f3w i ludzi o pogl\u0105dach bardziej prawicowych w Czechach nie by\u0142o \u2013 byli, co \u015bwietnie opisuje w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eKiedy wybuchnie wojna\u201d Piotr Majewski. Po konferencji w Monachium, zaanektowaniu Sudet\u00f3w i ust\u0105pieniu prezydenta Bene\u0161a (duchowego i politycznego spadkobiercy Masaryka), kt\u00f3ry wkr\u00f3tce potem zmuszony zosta\u0142 do emigracji, w kraju zapanowa\u0142 festiwal nienawi\u015bci. Bene\u0161a, a tak\u017ce wszystko to, co reprezentowa\u0142 (a wi\u0119c warto\u015bci liberalne i sam ustr\u00f3j demokratyczny) obarczano odpowiedzialno\u015bci\u0105 za przegran\u0105 z Niemcami. Kraj pod rz\u0105dami przeciwnik\u00f3w by\u0142ego prezydenta powoli zmienia\u0142 si\u0119 w autorytarne i ponure pa\u0144stwo, kt\u00f3remu nie brakowa\u0142o ci\u0105got ksenofobicznych.<\/p>\n\n\n\n Powiedziawszy powy\u017csze, musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce m\u00f3wi\u0105c o warto\u015bciach liberalnych w wieku XIX lub XX w. mam na my\u015bli co innego, ni\u017c gdy m\u00f3wi\u0119 o warto\u015bciach liberalnych na pocz\u0105tku wieku XXI. Mam wra\u017cenie, \u017ce to oczywiste, niemniej podkre\u015blam \u2013 warto\u015bci zawsze osadzone s\u0105 w kontek\u015bcie wyznaj\u0105cego je spo\u0142ecze\u0144stwa. W wieku XIX, a tak\u017ce w ci\u0105gu XX spo\u0142ecze\u0144stwa og\u00f3lnie by\u0142y o wiele bardziej konserwatywne ni\u017c s\u0105 teraz. Je\u015bli wi\u0119c pisz\u0119, \u017ce Masaryk wyznawa\u0142 warto\u015bci liberalne, nie mam na my\u015bli, \u017ce organizowa\u0142 parady Gay Pride w Pradze, tylko \u017ce popiera\u0142 warto\u015bci, kt\u00f3re w jego czasie uznawane by\u0142y za liberalne. Dzi\u015b wiele z nich bierzemy za rzeczy zupe\u0142nie oczywiste \u2013 na przyk\u0142ad fakt, \u017ce \u017cyjemy w demokracji.<\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my do tera\u017aniejszo\u015bci. Dzi\u015b warto\u015bci konserwatywne i liberalne cz\u0119sto oceniane s\u0105 przez pryzmat kilku aspekt\u00f3w, dzia\u0142aj\u0105cych troch\u0119 jak papierek lakmusowy tolerancji i akceptacji nowoczesnych warto\u015bci w spo\u0142ecze\u0144stwie. M\u00f3wi\u0119 oczywi\u015bcie o stosunku do os\u00f3b LGBT+, stosunku do mniejszo\u015bci, prawach kobiet, ewentualnie podej\u015bciu do legalizacji narkotyk\u00f3w (przynajmniej tych l\u017cejszych, jak marihuana). Wydaje mi si\u0119, \u017ce w Polsce to w\u0142a\u015bnie o tym my\u015blimy, gdy pytamy, czy Czesi s\u0105 liberalni. Sp\u00f3jrzmy na fakty i statystyki.<\/p>\n\n\n\n W Czechach od 1999 r. zakazana jest dyskryminacja ze wzgl\u0119du na orientacj\u0119 seksualn\u0105; od 2009 r. obowi\u0105zuje szerokie prawo zakazuj\u0105ce dyskryminacji na podstawie orientacji w miejscu pracy, instytucjach edukacyjnych, miejscu zamieszkania, a tak\u017ce w dost\u0119pie do us\u0142ug i towar\u00f3w. Wynika to bezpo\u015brednio z prawa UE. Osoby LGBT+ mog\u0105 zawrze\u0107 zwi\u0105zek partnerski \u2013 jest to mo\u017cliwe od 2006 r. (propozycje wprowadzenia tego prawa pojawia\u0142y si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej, ale dopiero w 2006 si\u0119 uda\u0142o \u2013 i nie oby\u0142o si\u0119 bez walki; prawo zawetowa\u0142 prezydent Klaus; weto zosta\u0142o odrzucone w Sn\u011bmovni, czyli w ni\u017cszej izbie czeskiego parlamentu, niewielk\u0105 liczb\u0105 g\u0142os\u00f3w). Oczywi\u015bcie zwi\u0105zek partnerski to nie ma\u0142\u017ce\u0144stwo i nie zapewnia on takich samych praw (osoby LGBT+ np. nie mog\u0105 adoptowa\u0107 dzieci \u2013 tutaj ciekawe podsumowanie na Wikipedii tematu praw os\u00f3b LGBT+ w Czechach<\/a>. Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119 na tabele ze zmianami nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych dotycz\u0105cych LGBT+ na przestrzeni lat).<\/p>\n\n\n\n Propozycja umo\u017cliwienia zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stwa przez osoby LGBT+ pojawia si\u0119 w przestrzeni publicznej, ostatnio na wiosn\u0119 2021 r. P\u00f3ki co rozstrzygni\u0119cia nie ma, ale mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce temat powr\u00f3ci, a patrz\u0105c na rosn\u0105c\u0105 tolerancj\u0119 czeskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, wydaje si\u0119, \u017ce jego przyj\u0119cie jest w nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci mo\u017cliwe. Wyniki ostatnich bada\u0144 spo\u0142ecznych pokazuj\u0105, \u017ce 67% Czech\u00f3w i Czeszek popiera wprowadzenie ma\u0142\u017ce\u0144stw LGBT+; 62% popiera wprowadzenie mo\u017cliwo\u015bci adopcji dzieci przez pary LGBT+, a 78% adopcji dzieci partnera.<\/p>\n\n\n\n Czy to znaczy, \u017ce Czesi s\u0105 bardzo tolerancyjni? \u2013 zapyta teraz pewnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z Was. Wydaje mi si\u0119, \u017ce czytaj\u0105c takie badania, my, Polacy, cz\u0119sto interpretujemy je przez bardzo polski pryzmat. Czy Czesi og\u00f3lnie s\u0105 przeciw dyskryminacji LGBT+? My\u015bl\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie wynika z powy\u017cej cytowanych bada\u0144. Czy Czesi pa\u0142aj\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do LGBT+ i ca\u0142y kraj mo\u017cna by okre\u015bli\u0107 jako pa\u0144stwo sojusznicze LGBT+? My\u015bl\u0119, \u017ce do tego daleka droga. W Polsce sp\u00f3r polityczny jest do\u015b\u0107 mocno spolaryzowany wok\u00f3\u0142 tematu LGBT+ i ludzie cz\u0119sto interpretuj\u0105 te kwestie czarno-bia\u0142o \u2013 to znaczy, albo ich nienawidzisz, albo kochasz ca\u0142ym sercem. G\u0142o\u015bno akcentowana tolerancja to tak naprawd\u0119 akceptacja.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem w Czechach \u2013 mam wra\u017cenie \u2013 tolerancja i akceptacja to dwie r\u00f3\u017cne sprawy. Co to znaczy? Ni mniej, ni wi\u0119cej, \u017ce ludzie ani nie czuj\u0105 jakiej\u015b specjalnej sympatii do \u015brodowiska LGBT+, ani nie s\u0105 ich sojusznikami. Po prostu faktu bycia z osob\u0105 tej samej p\u0142ci nie uwa\u017caj\u0105 za co\u015b z\u0142ego. Jest to temat, kt\u00f3ry nie wzbudza emocji ekstremalnych. Co wi\u0119cej, osoby, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce nawet nie lubi\u0105 LGBT+ lub ich nie rozumiej\u0105 \u2013 raczej zachowuj\u0105 tego rodzaju pogl\u0105dy dla siebie. By\u0107 mo\u017ce w zwi\u0105zku z tym nie ma te\u017c potrzeby wyra\u017cania g\u0142o\u015bnego poparcia dla tego \u015brodowiska, by\u0107 mo\u017ce nawet takiego szerokiego poparcia w czeskim spo\u0142ecze\u0144stwie po prostu nie ma \u2013 ale politycy g\u0142\u00f3wnego nurtu te\u017c nie szkaluj\u0105 ani nie nastawiaj\u0105 nikogo przeciw LGBT+ w spos\u00f3b, w jaki mia\u0142o to miejsce u nas, wi\u0119c sytuacja w por\u00f3wnaniu do Polski jest zupe\u0142nie inna. Powy\u017cszy akapit uznajcie jako moje prywatne zdanie w tej kwestii, by\u0107 mo\u017ce si\u0119 myl\u0119 \u2013 je\u015bli my\u015blicie inaczej, dajcie zna\u0107.<\/p>\n\n\n\n No dobrze, a jak si\u0119 w takim razie w Czechach maj\u0105 prawa kobiet? Temat rozleg\u0142y i skomplikowany \u2013 by\u0107 mo\u017ce zas\u0142u\u017cy\u0142by sobie na osobny artyku\u0142. Przejd\u017amy do konkret\u00f3w, kt\u00f3re w kontek\u015bcie niedawnych wydarze\u0144 w Polsce Was na pewno zainteresuj\u0105 \u2013 w Czechach aborcja jest legalna. Do 12. tygodnia ci\u0105\u017cy aborcji mo\u017cna dokona\u0107 na \u017cyczenie, bez spe\u0142nienia \u017cadnych warunk\u00f3w. Do 24. tygodnia ci\u0105\u017cy jest to r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwe, ale aborcj\u0119 musi zaleci\u0107 do lekarz; w przypadku powa\u017cnych problem\u00f3w z p\u0142odem nie jest to ograniczone czasowo. Koszt aborcji wykonywanych na zalecenie lekarza pokrywany jest z ubezpieczenia zdrowotnego. Aborcje wykonywane prywatnie nie s\u0105 jednak cenowo niedost\u0119pne \u2013 ceny wahaj\u0105 si\u0119 do 3000-5000 CZK (czyli w przeliczeniu od ok. 560 do ok. 1 tys. PLN).<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie by\u0107 mo\u017ce warto wspomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c o zwyczajach kobiet i wsparciu pa\u0144stwa przy poszerzaniu rodziny. W Czechach kobiety cz\u0119sto pracuj\u0105 niemal do samego ko\u0144ca ci\u0105\u017cy \u2013 osobi\u015bcie nie spotka\u0142am si\u0119 z podej\u015bciem \u201ezachodz\u0119 w ci\u0105\u017c\u0119, id\u0119 na L4\u201d. Zwolnienia kobiety w ci\u0105\u017cy dostaj\u0105, gdy te ci\u0105\u017ce s\u0105 faktycznie zagro\u017cone, nie dlatego, \u017ce tak chc\u0105. Po urodzeniu dziecka kobiety mog\u0105 i\u015b\u0107 na urlop macierzy\u0144ski, kt\u00f3ry trwa maksymalnie 28 tygodni (mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozpocz\u0119cia najszybciej na 8 tygodni przed planowan\u0105 dat\u0105 porodu). W tym czasie od pa\u0144stwa otrzymuj\u0105 wsparcie w postaci 70% kwoty, jak\u0105 dziennie zarabia\u0142y w ci\u0105gu poprzednich 12 miesi\u0119cy.<\/p>\n\n\n\n Po tym okresie mog\u0105 przej\u015b\u0107 na urlop rodzicielski, kt\u00f3ry trwa maksymalnie 4 lata (ale je\u015bli d\u0142u\u017cej ni\u017c 3, zgod\u0119 na to musi wyrazi\u0107 pracodawca). Urlop rodzicielski rodzice mog\u0105 rozdzieli\u0107 mi\u0119dzy siebie. Pa\u0144stwo na ten okres przyznaje im kwot\u0119 300 tys. CZK (ok. 56 tys. PLN) i to od nich zale\u017cy, na ile miesi\u0119cy postanowi\u0105 t\u0119 kwot\u0119 roz\u0142o\u017cy\u0107. Statystycznie w Czechach z dzieckiem w domu zostaje matka; wg danych z 2019 r. opieka nad dzieckiem i rezygnacja z pracy trwa \u015brednio 2,8 lat. \u015arednio Czeszki z dw\u00f3jk\u0105 dzieci opiekuj\u0105 si\u0119 nimi w domu nawet 8 lat. Ta sytuacja ma oczywi\u015bcie i ciemn\u0105 stron\u0119 \u2013 wiele z nich ma p\u00f3\u017aniej trudno\u015bci w powrocie do pracy.<\/p>\n\n\n\n Kolejnym z przyk\u0142ad\u00f3w papierka lakmusowego, kt\u00f3ry bada, czy dane spo\u0142ecze\u0144stwo jest bardziej liberalne lub konserwatywne jest \u2013 w moim odczuciu \u2013 stosunek do feminizmu i pozycji kobiety w spo\u0142ecze\u0144stwie. Powy\u017csze przyk\u0142ady m\u00f3wi\u0105 o tym ju\u017c do\u015b\u0107 sporo \u2013 Czeszki ciesz\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 szerokimi prawami dotycz\u0105cymi aborcji i reprodukcji, niemniej to na nich przede wszystkim spoczywa obowi\u0105zek opieki nad dzie\u0107mi i pracy w domu. Feminizm rozumiany jako pr\u00f3ba r\u00f3wno\u015bciowego podej\u015bcia do tych kwestii w Czechach raczej popularny nie jest \u2013 w powszechnym rozumieniu feministkom raczej bli\u017cej do nienawidz\u0105cych m\u0119\u017cczyzn wariatek ni\u017c kobiet, kt\u00f3re znaj\u0105 swoja warto\u015b\u0107 i walcz\u0105 o sprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0105d takie pogl\u0105dy? Wydaje si\u0119, \u017ce z powodu raczej nieistniej\u0105cej tzw. drugiej fali feminizmu, kt\u00f3ra przez Europ\u0119 Zachodni\u0105 i USA przetacza\u0142a si\u0119 w latach 50-70. Jej podstaw\u0105 by\u0142a konstatacja, \u017ce wywalczenie r\u00f3wnych praw (np. prawa g\u0142osu) nie oznacza uzyskania r\u00f3wnej pozycji w spo\u0142ecze\u0144stwie. Kobiety zacz\u0119\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas dopomina\u0107 o r\u00f3wne szanse edukacyjne i na rynku pracy oraz walczy\u0142y ze stereotypami p\u0142ci, kt\u00f3re w wielkiej mierze wp\u0142ywa\u0142y na ich \u017cycie. Te koncepty niemal nie dotar\u0142y do tej cz\u0119\u015bci Europy, przede wszystkim ze wzgl\u0119du na zawirowania historyczne \u2013 II wojna \u015bwiatowa i komunizm skutecznie te wysi\u0142ki ukr\u00f3ci\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Czescy komuni\u015bci, co prawda, teoretycznie wprowadzili r\u00f3wno\u015b\u0107 p\u0142ci ju\u017c w 1948 r., a potem uzupe\u0142nili to szeregiem innych praw w 1960 r. (aborcja, prawo do pracy, edukacji, r\u00f3wnego wynagrodzenia), ale wiele spraw, o kt\u00f3re feministki po drugiej stronie \u017belaznej Kurtyny walczy\u0142y, w Czechach nie by\u0142o w og\u00f3le poruszanych. Koncepty zwi\u0105zane z postrzeganiem kobiet w spo\u0142ecze\u0144stwie zacz\u0119\u0142y do Czech nap\u0142ywa\u0107 w\u0142a\u015bciwie dopiero po upadku re\u017cimu. Wiele z nich by\u0142o przedstawianych w spos\u00f3b komediowy, powierzchowny, z brakiem zrozumienia; dzisiejsze konserwatywne podej\u015bcie Czech\u00f3w do kwestii podzia\u0142u r\u00f3l w spo\u0142ecze\u0144stwie wynika prawdopodobnie i mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie z tego.<\/p>\n\n\n\n Paradoksalnie, sytuacja ta nie oznacza, \u017ce \u2013 jak ma to np. miejsce w Polsce \u2013 kobietom nie wypada m\u00f3wi\u0107 o swoim \u017cyciu seksualnym. Tym razem pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem \u2013 wydaje mi si\u0119, \u017ce Czesi og\u00f3lnie nie s\u0105 tak zawstydzeni cielesno\u015bci\u0105 jak Polacy (hm, czy\u017cby brak wp\u0142ywu KK?), m\u00f3wi\u0105 o seksie raczej otwarcie, a nago\u015b\u0107 nie jest czym\u015b szczeg\u00f3lnie kr\u0119puj\u0105cym. Praktyczne przyk\u0142ady? Przejd\u017acie si\u0119 kiedy\u015b na czesk\u0105 p\u0142ywalni\u0119 \u2013 osoby szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe pod tym wzgl\u0119dem nie b\u0119d\u0105 pewnie wiedzia\u0142y, gdzie podzia\u0107 oczy.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c \u2013 bo ten artyku\u0142 zaczyna bardziej przypomina\u0107 rozdzia\u0142 ksi\u0105\u017cki ni\u017c wpis blogowy \u2013 trzeba jeszcze wspomnie\u0107 o tym, \u017ce Czesi og\u00f3lnie chyba nie s\u0105 tak dynamiczni jak Polacy. Raczej po prostu lubi\u0105 by\u0107 u siebie, lubi\u0105 swoje zwyczaje, lubi\u0105 swoj\u0105 kuchni\u0119. By\u0107 mo\u017ce dlatego w wielu ma\u0142ych aspektach konserwatystami s\u0105 \u2013 we\u017amy np. mo\u017cliwo\u015b\u0107 p\u0142acenia kart\u0105, kt\u00f3ra w wielu miejscach, nawet w du\u017cych miastach, nie musi by\u0107 oczywisto\u015bci\u0105. Skoro p\u0142acenie got\u00f3wk\u0105 dzia\u0142a dobrze od tysi\u0119cy lat, to po co to zmienia\u0107, prawda?\u2026 Albo czeska kuchnia \u2013 skoro wy\u017cywi\u0142a z powodzeniem wiele pokole\u0144 Czech\u00f3w, nie ma potrzeby wprowadza\u0107 do niej zmian (nawet je\u015bli zalecane s\u0105 przez dietetyk\u00f3w). Podobnie rzecz ma si\u0119 np. z czesk\u0105 wersj\u0105 j\u0119zykow\u0105 film\u00f3w \u2013 skoro rzecz mo\u017cna obejrze\u0107 w j\u0119zyku czeskim, to po co i\u015b\u0107 na film w wersji oryginalnej i m\u0119czy\u0107 si\u0119 czytaniem napis\u00f3w?\u2026 Czech\u00f3w tak\u017ce nie trzeba przekonywa\u0107 o jako\u015bci czeskich towar\u00f3w – czeskie niemal automatycznie oznacza, \u017ce dobre. Wiele towar\u00f3w reklamuje si\u0119 jako czeskie, mimo \u017ce w rzeczywisto\u015bci takie w og\u00f3le nie jest, tylko po to, aby \u0142atwiej je sprzedawa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Kwestia konserwatyzmu i liberalizmu Czech\u00f3w, jak widzicie, jest do\u015b\u0107 z\u0142o\u017cona. Czy da si\u0119 oceni\u0107, kt\u00f3remu kraju, Polsce czy Czechom, bli\u017cej jest do jednej lub drugiej strony?… Mam wra\u017cenie, \u017ce Czechy s\u0105 od d\u0142ugiego czasu do\u015b\u0107 konserwatywnym krajem, kt\u00f3ry jednak nie jest w tym swoim podej\u015bciu ekstremalny. Zmiany zachodz\u0105, ale w bardzo wolnym tempie. Tymczasem w Polsce, jak pewnie sami dobrze wiecie, wielu jest ludzi o mocno konserwatywnych pogl\u0105dach, ale (by\u0107 mo\u017ce w reakcji na to), jest te\u017c du\u017co baniek aktywist\u00f3w, kt\u00f3rych pogl\u0105dy s\u0105 – wydaje mi si\u0119 – bardziej progresywne ni\u017c ich odpowiednik\u00f3w w Czechach. Jak wi\u0119c z tym wszystkim w ko\u0144cu jest naprawd\u0119?… Chyba najlepiej przyjecha\u0107 i przekona\u0107 si\u0119 na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem \u017cegnam si\u0119 z Wami i je\u015bli faktycznie dotrwali\u015bcie do ko\u0144ca tego wpisu, gratuluj\u0119 wytrwa\u0142o\u015bci \ud83d\ude0a<\/p>\n\n\n\n M.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a, z kt\u00f3rych korzysta\u0142am w trakcie pisania powy\u017cszego:<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czesi a komunizm<\/h2>\n\n\n\n
Liberalna I Republika?<\/h2>\n\n\n\n
Papierek lakmusowy nowoczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa<\/h2>\n\n\n\n
Czesi a spo\u0142eczno\u015b\u0107 LGBT+<\/h2>\n\n\n\n
Czy Czesi s\u0105 bardziej tolerancyjni?<\/h2>\n\n\n\n
Prawa kobiet w Czechach<\/h2>\n\n\n\n
Czesi a feminizm<\/h2>\n\n\n\n
Feminizm w Czechach w XX w.<\/h2>\n\n\n\n
To w ko\u0144cu Czesi s\u0105 konserwatywni czy nie s\u0105?<\/h2>\n\n\n\n