{"id":3889,"date":"2021-12-04T10:53:32","date_gmt":"2021-12-04T09:53:32","guid":{"rendered":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/?p=3889"},"modified":"2024-11-15T23:06:37","modified_gmt":"2024-11-15T22:06:37","slug":"czeskie-bajki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/index.php\/2021\/12\/04\/czeskie-bajki\/","title":{"rendered":"Czeskie bajki"},"content":{"rendered":"\n

To temat, kt\u00f3rego \u2013 jak to zabrzmi! \u2013 unika\u0142am prawie ca\u0142y rok. To znaczy, to taki temat, o kt\u00f3rym chcia\u0142am napisa\u0107 ju\u017c dobrze przed rokiem. Temat ten by\u0142 mi mniej lub bardziej znany od dawna, od d\u0142ugiego czasu mia\u0142am ju\u017c o nim wyrobione zdanie, ale\u2026 no w\u0142a\u015bnie. Do tego m\u00f3j prywatny Czech, kt\u00f3ry moje zdanie zna bardzo dobrze (bo nieraz si\u0119 o tym nas\u0142ucha\u0142), bardzo oponowa\u0142. I nie, \u017cebym ju\u017c nie publikowa\u0142a artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re go, z lekka m\u00f3wi\u0105c, irytowa\u0142y. Zdarza\u0142o si\u0119. Tym razem wysun\u0105\u0142 jednak pewien bardzo dobry argument, kt\u00f3rego logice nie mog\u0142am zaprzeczy\u0107. W ko\u0144cu si\u0119 jednak prze\u0142ama\u0142am. Id\u0105 \u015awi\u0119ta i na czeskim blogu, do jakiego pretenduje moje internetowe dziecko, czas najwy\u017cszy podj\u0105\u0107 ten jak\u017ce wa\u017cny temat. Porozmawiajmy zatem o sprawie nader powa\u017cnej \u2013 o czeskich bajkach.<\/p>\n\n\n\n

Czeskie bajki, czyli o co tyle szumu<\/h2>\n\n\n\n

Ha, nie, nie przewidzieli\u015bcie si\u0119! Temat, kt\u00f3ry wymaga\u0142 powy\u017cszego przyd\u0142ugiego disclaimera, to naprawd\u0119 bajki. Czeskie. Zacznijmy od wst\u0119pu, czyli faktu, kt\u00f3rego by\u0107 mo\u017ce mniej do\u015bwiadczeni czechofile nie s\u0105 \u015bwiadomi \u2013 Czesi maj\u0105 w\u0142asne bajki. By\u0107 mo\u017ce wynika to z p\u0142odno\u015bci Barrandova, tw\u00f3rczej nadwe\u0142tawskiej eksplozji, niech\u0119ci do wszystkiego-co-nie-czeskie, a mo\u017ce wyssanej z mlekiem matki niech\u0119ci do Disneya. Skutek jest taki, \u017ce w Czechach zbyt wiele os\u00f3b bajek innych ni\u017c czeskie nie ogl\u0105da. (OK, mo\u017ce opr\u00f3cz ma\u0142ych dzieci, Pepa tutaj te\u017c robi karier\u0119).<\/p>\n\n\n\n

\"czeska<\/figure>\n\n\n\n

Czeskie bajki \u2013 czyli tak naprawd\u0119 pe\u0142nometra\u017cowe filmy o tematyce ba\u015bniowej, w kt\u00f3rych graj\u0105 aktorzy. Zastanawiam si\u0119, czy potrzebujecie wiedzie\u0107 jeszcze co\u015b, zanim przejd\u0119 do mojego kontrowersyjnego rantu. Dodajmy wi\u0119c, \u017ce standardowo bajka taka osadzona jest w bli\u017cej nieokre\u015blonym, ba\u015bniowym \u015bwiecie, kt\u00f3ry tak jako\u015b przypomina Czechy w alternatywnej rzeczywisto\u015bci, gdzie zamiast Hitlera i Stalina \u017cy\u0142a Kr\u00f3lewna \u015anie\u017cka i kilkoro krasnoludk\u00f3w z piwnym brzuszkiem. Jest wi\u0119c bajkowo, uroczo, pi\u0119knie; wszyscy (no dobrze, prawie) s\u0105 dobrzy (opr\u00f3cz antagonisty g\u0142\u00f3wnego bohatera, rzecz jasna) i wszyscy, \u0142\u0105cznie z widzami, od pocz\u0105tku wiedz\u0105, jaki dana bajka b\u0119dzie mia\u0142a koniec, bo a. ogl\u0105daj\u0105 j\u0105 po raz tysi\u0119czny, b. jest tak przewidywalna, \u017ce jakby ogl\u0105dali j\u0105 po raz tysi\u0119czny.<\/p>\n\n\n\n

\"czeska<\/figure>\n\n\n\n

Sta\u0142e elementy bajki<\/h2>\n\n\n\n

Czeska bajka ma kilka sta\u0142ych element\u00f3w: pojawi\u0107 si\u0119 w niej musi niewiasta, kt\u00f3ra, z nie do ko\u0144ca dla mnie jasnych powod\u00f3w, musi mie\u0107 niebiesk\u0105 krew, lub przynajmniej do rodziny arystokratycznej (je\u015bli nie od razu kr\u00f3lewskiej) pretendowa\u0107; jest tam te\u017c jej g\u0142\u00f3wny absztyfikant, zazwyczaj jaki\u015b szlachetny, ale niezbyt rozgarni\u0119ty m\u0142odzieniec; jest te\u017c z\u0142owrogi wr\u00f3g, pa\u0142aj\u0105cy nienawi\u015bci\u0105 i knuj\u0105cy, jakby zniweczy\u0107 ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie na Ziemi, a ju\u017c najbardziej szcz\u0119\u015bcie naszej s\u0142odkiej pary. Ca\u0142a linia fabularna zazwyczaj dotyczy pokonaniu kilku przeszk\u00f3d, kt\u00f3re uniemo\u017cliwiaj\u0105 rozpocz\u0119cia s\u0142odkiego wsp\u00f3lnego \u017cycia g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w. Przeszkody te mog\u0105 wynika\u0107 z problem\u00f3w z to\u017csamo\u015bci\u0105 (kto\u015b udaje kogo\u015b innego ni\u017c jest), problem\u00f3w z brakiem pieni\u0119dzy (on lub ona ich nie maj\u0105 lub nie s\u0105 godni tej drugiej strony ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j status), ewentualnie problem\u00f3w z jakim\u015b czartem, kt\u00f3ry pragnie namiesza\u0107 (ewentualnie w postaci wrednej macochy).<\/p>\n\n\n\n

\"czeska<\/figure>\n\n\n\n

Bajkowy fenomen<\/h2>\n\n\n\n

Bajki w Czechach s\u0105 fenomenem. To znaczy: s\u0105 niezwykle popularne, ogl\u0105da si\u0119 zar\u00f3wno te stare, klasyczna, jak i nowe, i to ogl\u0105da ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 \u2013 lubi\u0105 je zar\u00f3wno doro\u015bli, jak i dzieci. Najbardziej bajkowym okresem jest chyba Bo\u017ce Narodzenie, gdy w telewizji lec\u0105 niemal jedna po drugiej; du\u017cym wydarzeniem co roku jest te\u017c premiera nowej bajki, kr\u0119conej przez czesk\u0105 telewizj\u0119. Nie jestem pewna, czy mo\u017cna to por\u00f3wna\u0107 z jakimkolwiek filmem czy tekstem kultury w Polsce, kt\u00f3ry mia\u0142by tak\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia, r\u00f3wnie\u017c na m\u0142ode pokolenie (przychodzi Wam co\u015b do g\u0142owy?). Piosenki z bajek us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna w radiu, zdarza si\u0119, \u017ce teksty z bajek ludzie przerzucaj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 w hospodach. Jest to znacz\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 czeskiej kultury i na pewno silny element czeskiej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"czeska<\/figure>\n\n\n\n

W czeskich bajkach graj\u0105 i \u015bpiewaj\u0105 tak\u017ce r\u00f3\u017cne znane postacie, takie jak np. Helena Vondrackova czy Karel Gott (ale i inni). S\u0105 te\u017c znane nie tylko w Czechach; popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 w Niemczech, a tak\u017ce w\u2026 Norwegii (zobaczcie, jak w tamtejszej telewizji \u015bniadaniowej nie tak dawno \u015bpiewali piosnk\u0119 z jednej z klasycznych bajek). Zapytanie: dlaczego? Dlaczego filmy te ciesz\u0105 si\u0119 tak du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105, mimo \u017ce nie s\u0105 ani wizualnie pora\u017caj\u0105ce, ani fabularnie jako\u015b superwci\u0105gaj\u0105ce?\u2026 D\u0142ugo si\u0119 nad tym zastanawia\u0142am. I dosz\u0142am do pewnych wniosk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"czeska<\/figure>\n\n\n\n

Bajkowe krajobrazy<\/h2>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z wielu rzeczy, kt\u00f3re w Czechach lubi\u0119, s\u0105 krajobrazy, przyroda i turystyka, jaka si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce. Jak si\u0119 to ma do bajek?\u2026 Ot\u00f3\u017c to w\u0142a\u015bnie na kt\u00f3rym\u015b z czeskich szlak\u00f3w, gdy po kilku godzinach marszu ujrza\u0142am wyj\u0105tkowo urocz\u0105 dolink\u0119 z snuj\u0105cym si\u0119 dymem nad domostwami, wreszcie zrozumia\u0142am, sk\u0105d te czeskie bajki czerpi\u0105 swoj\u0105 si\u0142\u0119. Czeski krajobraz naprawd\u0119 bywa bajkowy. Nie jest to mo\u017ce jako\u015b szczeg\u00f3lnie odkrywcze stwierdzenie, ale bajki s\u0105 jakby tego\u017c ba\u015bniowego krajobrazu przed\u0142u\u017ceniem. Czasami mam wra\u017cenie, \u017ce Czesi, ogl\u0105daj\u0105c razem bajki, udaj\u0105 si\u0119 na wsp\u00f3ln\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po swojej uroczej krainie, gdzie, jak s\u0105dz\u0105, nic z\u0142ego ich spotka\u0107 nie mo\u017ce, bo wszystko ko\u0144czy si\u0119 dobrze. Ba, ja sama, spaceruj\u0105c po czeskich szlakach, czasami spodziewam si\u0119 ujrze\u0107 rycerzy galopuj\u0105cych po go\u015bci\u0144cu albo ksi\u0119\u017cniczk\u0119 \u015bpiewaj\u0105c\u0105 nad potokiem, bo kraina wydaje si\u0119 magiczna. A mo\u017ce naprawd\u0119 jest?…<\/p>\n\n\n\n

\"czeska<\/figure>\n\n\n\n

Gorzka pigu\u0142ka<\/h2>\n\n\n\n

Czy to w\u0142a\u015bciwie wyja\u015bnienie? Nie mam poj\u0119cia. Os\u0142adza mi jednak gorzk\u0105 pigu\u0142k\u0119, kt\u00f3r\u0105 prze\u0142ykam, po raz kolejny ogl\u0105daj\u0105c bajki o patriarchalnym \u015bwiecie, w kt\u00f3rym rola kobiet ogranicza si\u0119 do bycia pi\u0119kn\u0105 i pomy\u015blnego zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia. To jest w\u0142a\u015bciwie m\u00f3j drugi g\u0142\u00f3wny zarzut \u2013 opr\u00f3cz ewentualnej i subiektywnej jednak nudy \u2013 dla tego rodzaju produkcji. S\u0142owo na \u201ef\u201d w Czechach nie cieszy si\u0119 zbyt du\u017cym powodzeniem, o r\u00f3wnouprawnieniu raczej nie m\u00f3wi si\u0119 g\u0142o\u015bno, a spo\u0142ecze\u0144stwo jest do\u015b\u0107 mocno konserwatywne. Wynik tego taki, \u017ce ma\u0142e Czeszki raczej nie obejrz\u0105 bajki w stylu Mulan czy Pocahontas, w kt\u00f3rym dziewczyna bierze los w swoje r\u0119ce i aktywnie walczy o w\u0142asne szcz\u0119\u015bcie, kt\u00f3re nie r\u00f3wna si\u0119 upolowaniu ch\u0142opa. Nie jest to jednak opinia popularna i jak grono moich czeskich znajomych d\u0142ugie i szerokie, chyba jeszcze nikt si\u0119 ze mn\u0105 w tej kwestii nie zgodzi\u0142.<\/p>\n\n\n\n

No c\u00f3\u017c. A jak Wam si\u0119 czeskie bajki podobaj\u0105?\u2026<\/p>\n\n\n\n

M.<\/p>\n\n\n\n

\"Wysoczyna\"<\/figure>\n\n\n\n

Lista r\u00f3\u017cnych czeskich bajek<\/h2>\n\n\n\n

PS \u017beby nie by\u0142o, \u017ce tylko krytykuj\u0119, a nic nie podpowiadam. Poni\u017cej lista kilku czeskich bajek. Obejrzyjcie i dajcie zna\u0107, co o tym my\u015blicie. Koronnym argumentem mego prywatnego Czecha na moj\u0105 krytyk\u0119 jest to, \u017ce nie widzia\u0142am czeskich bajek do\u015b\u0107 du\u017co. Wierzcie mi, \u017ce si\u0119 stara\u0142am. Ostatni sezon gwiazdkowy naprawd\u0119 sp\u0119dzi\u0142am z kilkoma bajkami (a pami\u0119tajcie, \u017ce ka\u017cda to pe\u0142nometra\u017cowy film!). \u015amiem jednak twierdzi\u0107, \u017ce wszystkie maj\u0105 pewne wsp\u00f3lne motywy. Zreszt\u0105, oce\u0144cie sami!<\/p>\n\n\n\n