{"id":2873,"date":"2019-10-29T19:19:54","date_gmt":"2019-10-29T18:19:54","guid":{"rendered":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/?p=2873"},"modified":"2019-10-29T20:03:57","modified_gmt":"2019-10-29T19:03:57","slug":"big-data-w-natarciu-a-wiec-czas-zmian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czerwonawalizka.com\/index.php\/2019\/10\/29\/big-data-w-natarciu-a-wiec-czas-zmian\/","title":{"rendered":"Big data w natarciu, a wi\u0119c czas zmian"},"content":{"rendered":"\n

Tworz\u0105c has\u0142o bloga, zastanawia\u0142am si\u0119, po co w\u0142a\u015bciwie si\u0119\npodr\u00f3\u017cuje. Gdzie\u015b tam z biegiem lat dosz\u0142am do wniosku, \u017ce przede wszystkim po\nto, aby czego\u015b si\u0119 nauczy\u0107, co\u015b nowego pozna\u0107, troch\u0119 zmieni\u0107 perspektyw\u0119 i\nwyrwa\u0107 si\u0119 w okow\u00f3w znanej rutyny. Cho\u0107by tylko na chwil\u0119 i cho\u0107by po to, aby\nzrozumie\u0107, \u017ce ludzie mog\u0105 \u017cy\u0107 inaczej i te\u017c by\u0107 szcz\u0119\u015bliwi. Z tym zreszt\u0105\nza\u0142o\u017ceniem zacz\u0119\u0142am pisa\u0107 \u2013 aby upami\u0119tni\u0107 moje refleksje. Tymczasem czas mija,\na takich artyku\u0142\u00f3w na blogu wile nie by\u0142o. Czas to zmieni\u0107! Og\u0142aszam powstanie\nnowej serii blogowej, w kt\u00f3rej b\u0119d\u0119 porusza\u0107 r\u00f3\u017cne tematy, niekoniecznie\nzwi\u0105zane z samym podr\u00f3\u017cowaniem, ale na pewno refleksj\u0105 na temat bie\u017c\u0105cych\nwydarze\u0144 lub \u015bwiata, kt\u00f3ry nas otacza. Czasem to b\u0119dzie co\u015b, czego nauczy\u0142am\nsi\u0119 w drodze, a czasem \u2013 z przeczytanej ostatnio ksi\u0105\u017cki. Dzi\u015b na tapet\u0119 bior\u0119 kwesti\u0119\nz\u0142o\u017con\u0105, now\u0105, fascynuj\u0105c\u0105 \u2013 czyli czy w czasach big data<\/em> ci\u0105gle mo\u017cemy\njeszcze m\u00f3wi\u0107 o wyborach wolnych i swobodnych?<\/p>\n\n\n\n

Do czego nam ta demokracja?<\/h2>\n\n\n\n

Demokracja w nowoczesnej formie jest systemem z\u0142o\u017conym i\nr\u00f3\u017cnorodnym. Teoretycznie opiera si\u0119 na prostej zasadzie: rz\u0105dzi niewielka\ngrupa ludzi, wybrana wi\u0119kszo\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, z poszanowaniem dla wcze\u015bniej\nustalonych zasad. Jej praktyczne oblicza wygl\u0105daj\u0105 jednak bardzo r\u00f3\u017cnie: od\nszwajcarskiego modelu demokracji bezpo\u015bredniej z licznymi referendami, podczas\nkt\u00f3rych obywatele sami podejmuj\u0105 decyzje dotycz\u0105ce ich kraju, po USA, w kt\u00f3rych\ndwie wielkie partie rozdzielaj\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 wygl\u0105d okr\u0119g\u00f3w wyborczych w taki\nspos\u00f3b, aby z g\u00f3ry by\u0142o wiadomo, czyi kandydat w nich wygra (tzw.\ngerrymandering). Jak wida\u0107, system ten bywa r\u00f3\u017cnorodny i nie jest wolny od wad;\nniemniej jednak cz\u0119sto \u0142\u0105czy si\u0119 z wyznawanym poszanowaniem praw cz\u0142owieka i\ngwarancj\u0105 mniejszej lub wi\u0119kszej swobody jednostki.<\/p>\n\n\n\n

Wolne i swobodne wybory<\/h2>\n\n\n\n

Podstaw\u0105 demokracji s\u0105 wolne i swobodne wybory: to znaczy\ntakie, w kt\u00f3rych kandydaci mog\u0105 swobodnie prezentowa\u0107 swoje programy, a wyborcy\nw pe\u0142nej wolno\u015bci decydowa\u0107, kt\u00f3rzy bardziej im odpowiadaj\u0105. Bardzo wa\u017cne jest\ntak\u017ce poszanowanie mniejszo\u015bci i pewnych granic, kt\u00f3rych w\u0142adza (jakkolwiek\nwielkim poparciem by si\u0119 nie cieszy\u0142a)* nie mo\u017ce przekracza\u0107. Przyk\u0142adowo: rz\u0105d\nnie mo\u017ce nagle uchwali\u0107 \u2013 nawet je\u015bli chcia\u0142aby tego wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013\n\u017ce lewor\u0119czni maj\u0105 pracowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w weekend. By\u0142oby to pogwa\u0142cenie praw os\u00f3b\nlewor\u0119cznych; a chodzi przecie\u017c o to, aby ludzie byli r\u00f3wni wobec prawa.<\/p>\n\n\n\n

Oczywistym jest, \u017ce systemy te nie s\u0105 doskona\u0142e; w jednych\nkrajach funkcjonuj\u0105 lepiej, w innych gorzej, demokracj\u0105 b\u0119d\u0105c bardziej z pozoru\nni\u017c w rzeczywisto\u015bci. Z ka\u017cdym rokiem, ba, miesi\u0105cem, pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe\nzagro\u017cenia \u2013 takie, o kt\u00f3rych nam si\u0119 jeszcze kilka lat temu nawet nie \u015bni\u0142o.\nNowe technologie umo\u017cliwiaj\u0105 rzeczy, kt\u00f3re do niedawna by\u0142y nie do pomy\u015blenia;\nco fascynuj\u0105ce, nowe mo\u017cliwo\u015bci czasem s\u0105 zupe\u0142nie nieoczekiwane. Tak by\u0142o i\ntym razem.<\/p>\n\n\n\n

Co to te big data?<\/em><\/h2>\n\n\n\n

Big data<\/em> \u2013 ten obcobrzmi\u0105cy termin chyba nie jest\nzbyt powszechnie znany, a co dopiero \u2013 rozumiany w spo\u0142ecze\u0144stwie. Big data to\ndos\u0142ownie t\u0142umacz\u0105c \u201edu\u017ce ilo\u015bci danych\u201d. Danych o Tobie, i o mnie, o\nu\u017cytkownikach Internetu. Same w sobie i pojedynczo nie s\u0105 pewnie niczym\nfascynuj\u0105cym: ot, Kasia lubi koty i uczy si\u0119 rosyjskiego; Tomek chodzi na ta\u0144ce\ni s\u0142ucha muzyki latynoameryka\u0144skiej, a Zosia anga\u017cuje si\u0119 w polityk\u0119. To \u017cadne\ntajne dane; nie chodzi przecie\u017c ani o PESEL, ani o numery kont bankowych; to\ndane, kt\u00f3rych nie taimy, a wr\u0119cz przeciwnie, takie, kt\u00f3re stanowi\u0105 cz\u0119sty temat\nrozm\u00f3w \u2013 wakacje na pla\u017cy, urlop w tropikach, zabawne zdj\u0119cia kot\u00f3w lub dzieci.\n<\/p>\n\n\n\n

Sytuacja zmienia si\u0119 jednak diametralnie, gdy we\u017amiemy pod\nuwag\u0119 dwa czynniki: 1. niewyobra\u017caln\u0105 ilo\u015b\u0107 tych danych oraz 2. mo\u017cliwo\u015bci\nanalityczne nowych technologii, a konkretniej: sztucznej inteligencji i\nmaszynowego uczenia. Te dwa czynniki po\u0142\u0105czy\u0142a brytyjska firma Cambridge Analytica,\nkt\u00f3ra \u015bwiadczy\u0142a us\u0142ugi analityczne i wykorzystywa\u0142a wnioski z tych\u017ce analiz do\ntworzenia sprecyzowanych kampanii reklamowych, ukierunkowanych do w\u0105skiego,\nspecjalnie wyselekcjonowanego grona odbiorc\u00f3w. Co w tym niebezpiecznego? \u2013\nzapytacie.<\/p>\n\n\n\n

Problem polega\u0142 na tym, \u017ce baza danych, z kt\u00f3rych korzysta\u0142a\nta brytyjska firma, pozyskana by\u0142a nielegalnie: to jest bez wiedzy i zgody ich\nw\u0142a\u015bcicieli, w wi\u0119kszo\u015bci z facebooka. Facebook nie tylko o tym wiedzia\u0142;\nfacebook z tego w\u0142a\u015bnie czerpa\u0142 najwi\u0119ksze zyski. Jak to wygl\u0105da\u0142o w praktyce?<\/p>\n\n\n\n

Majstersztyk manipulacji<\/h2>\n\n\n\n

Zaprojektowano specjalny algorytm, kt\u00f3ry zbiera\u0142 i\nprzetwarza\u0142 dane zebrane z medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych i okre\u015bla\u0142 na ich podstawie\nprofile poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Na podstawie lajk\u00f3w stwierdza\u0142, czy dana osoba ma\nokre\u015blone pogl\u0105dy i przypasowywa\u0142 do jednej z kilku grup. Bior\u0105c na warsztat\nUSA i wybory prezydenckie 2016, wyodr\u0119bniono grup\u0119 wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mieli\nsprecyzowanych preferencji wyborczych. Nast\u0119pnie skupiono si\u0119 na tych osobach z\ntego zbioru, kt\u00f3re mieszka\u0142y w Stanach, w kt\u00f3rych szala zwyci\u0119stwa mog\u0142a\nprzechyli\u0107 si\u0119 na ka\u017cd\u0105 ze stron. Po okre\u015bleniu tak dok\u0142adnej grupy\nbombardowano j\u0105 tysi\u0105cami r\u00f3\u017cnych przekaz\u00f3w, dopasowanymi do ich osobistych\npreferencji: osobom lubi\u0105cym bro\u0144, pokazywano Trumpa, kt\u00f3ry wychwala\u0142 prawo do\nposiadania broni, osobom boj\u0105cym si\u0119 imigracji \u2013 Trumpa opowiadaj\u0105cego o\nbudowie muru na granicy z Meksykiem, itd. Nie by\u0142o jednego sp\u00f3jnego przekazu \u2013\nale nie o to chodzi\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

Celem nie by\u0142o porwanie t\u0142um\u00f3w \u2013 celem by\u0142o przekonanie\ntysi\u0119cy indywidualnych os\u00f3b za pomoc\u0105 indywidualnego, dopasowanego przekazu,\nkt\u00f3ry niekoniecznie by\u0142 prawdziwy<\/em>, wa\u017cne \u017ce \u2013 skuteczny. W ten sam\nspos\u00f3b preparowano i rozprzestrzeniano tak\u017ce fake newsy \u2013 pokazuj\u0105c je osobom,\nkt\u00f3re wytypowano jako podatne na tego rodzaju tre\u015bci. W ten spos\u00f3b konkretne\nosoby otaczano stworzon\u0105 tylko dla nich \u201eba\u0144k\u0105 informacyjn\u0105\u201d, kt\u00f3ra otacza\u0142a je\nzewsz\u0105d: w reklamach, postach, relacjach\u2026<\/p>\n\n\n\n

Czy to skuteczne? Lista kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych r\u00f3\u017cne ugrupowania\npolityczne korzysta\u0142y z tego rozwi\u0105zania, jest d\u0142uga. Niech to wi\u0119c b\u0119dzie\nodpowiedzi\u0105. Problemy, kt\u00f3re z tego wynikaj\u0105, s\u0105 dwa.<\/p>\n\n\n\n

Kradzie\u017c dziesi\u0119ciolecia<\/h2>\n\n\n\n

Po pierwsze, nielegalne wykorzystanie danych o osobach.\nAplikacja, kt\u00f3ra zbiera\u0142a dane, potrzebowa\u0142a na to zgody u\u017cytkownika; ta zgoda\nby\u0142a jednak tak sformu\u0142owana, \u017ceby aplikacja pobiera\u0142a dane nie tylko o konkretnym\nu\u017cytkowniku wyra\u017caj\u0105cym zgod\u0119, ale tak\u017ce o WSZYSTKICH jego znajomych. Tak,\nw\u0142a\u015bnie tak. Mo\u017cna by\u0142o nic nie klika\u0107, by\u0107 ostro\u017cnym i tak sko\u0144czy\u0107 w bazie\ndanych Cambridge Analytica. Ilu tych ludzi by\u0142o? Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142: od 50\ndo 87 milion\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

No dobrze, powiecie \u2013 ale przecie\u017c koniec ko\u0144c\u00f3w ludzi nikt\nnie zmusza\u0142, by g\u0142osowali tak, czy inaczej. To oni sami podejmowali decyzj\u0119.\nTylko czy faktycznie? Aby podj\u0105\u0107 obiektywn\u0105 decyzj\u0119 zgodn\u0105 z w\u0142asnymi\nprzekonaniami, trzeba by zna\u0107 fakty. Tylko na podstawie fakt\u00f3w mo\u017cna podj\u0105\u0107\nfaktycznie niezale\u017cn\u0105 decyzj\u0119. W innym przypadku cz\u0142owiek ulega manipulacji;\nzw\u0142aszcza gdy ca\u0142y czas otacza go ba\u0144ka sztucznych informacji, skonstruowanych\nw taki spos\u00f3b, aby trafi\u0107 w\u0142a\u015bnie do niego, kt\u00f3re w dodatku nierzadko mijaj\u0105\nsi\u0119 z prawd\u0105 lub zosta\u0142y pozyskane w spos\u00f3b nielegalny.<\/p>\n\n\n\n

Komu to na r\u0119k\u0119<\/h2>\n\n\n\n

Po drugie, opr\u00f3cz walk politycznych na poziomie krajowym,\npojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c aspekt mi\u0119dzynarodowy. Manipulowanie opini\u0105 publiczn\u0105 w\nkrajach, w kt\u00f3rych w tak silny spos\u00f3b wp\u0142ywa ona na rz\u0105dy (a w skrajnych\nprzypadkach mo\u017ce doprowadzi\u0107 do ich upadku), to bardzo wygodny spos\u00f3b na\nos\u0142abianie innych pa\u0144stw bez ani jednego wystrza\u0142u. Opr\u00f3cz lokalnych\nautorytarnych polityk\u00f3w mo\u017cemy z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce te sposoby\nwykorzystuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne pa\u0144stwa, w kontek\u015bcie naszego skrawka \u015bwiata, cho\u0107by\nRosja. Wywo\u0142a\u0107 chaos wcale nie jest trudno. Podzieli\u0107 nar\u00f3d, wykorzysta\u0107\nniesnaski, znale\u017a\u0107 temat, kt\u00f3ry wywo\u0142a emocje i r\u00f3\u017cnice zda\u0144 \u2013 to naprawd\u0119 nie\njest \u017caden rocket science<\/em>. Po co wydawa\u0107 miliardy na dzia\u0142ania wojenne,\nskoro po\u017c\u0105dany efekt \u2013 os\u0142abienia wroga \u2013 mo\u017cna uzyska\u0107 taniej, \u0142atwiej,\nszybciej i w dodatku r\u0119kami przeciwnika? <\/p>\n\n\n\n

Gor\u0105czka z\u0142ota w erze Internetu<\/h2>\n\n\n\n

O tym, jak powa\u017cna to sprawa niech \u015bwiadczy fakt, \u017ce firmy technologiczne,\nw tym facebook, Microsoft, Apple czy Alphabet (czyli Google) pod wzgl\u0119dem\nkapitalizacji gie\u0142dowej (czyli warto\u015bci gie\u0142dowej sp\u00f3\u0142ki) wyprzedzi\u0142y sektor\npaliw. To mo\u017ce brzmi niezrozumiale, ale oznacza ni mniej ni wi\u0119cej, \u017ce ich\nwarto\u015b\u0107 gie\u0142dowa jest najwi\u0119ksza, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w tego rodzaju firmy dzi\u015b\ninwestuje si\u0119 najwi\u0119cej. Zdecydowanie pozostaj\u0105 jednak w tyle, je\u015bli chodzi o\ndoch\u00f3d lub wielko\u015b\u0107 \u2013 niemniej jednak pokazuje to bardzo dobitnie, w jakim\nkierunku rozwija si\u0119 rynek. Tutaj czekaj\u0105 najwi\u0119ksze pieni\u0105dze i najwi\u0119ksze\nmo\u017cliwo\u015bci zarobk\u00f3w. A dane to paliwo firm technologicznych. Dane to nowe\nz\u0142oto. Nasze dane \u2013 a prawo do ich ochrony to nowe prawa cz\u0142owieka, kt\u00f3re\njednak dopiero spisujemy i wprowadzamy w \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

Na ratunek… RODO!<\/h2>\n\n\n\n

Czy cokolwiek nas chroni? Opr\u00f3cz zdrowego rozs\u0105dku i\nostro\u017cno\u015bci w sieci \u2013 co mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce \u2013 troch\u0119 tak. To prawo\nznamy wszyscy i wi\u0119kszo\u015b\u0107 prawdopodobnie zd\u0105\u017cy\u0142a ju\u017c je przekl\u0105\u0107. To RODO \u2013\nprawo ochrony prywatno\u015bci konsument\u00f3w. To prawo, kt\u00f3rego dziwne skutki mogli\u015bmy\nobserwowa\u0107 w nieoczekiwanych miejscach, jak np. kolejka u lekarza, dotyczy\nWSZYSTKICH podmiot\u00f3w, kt\u00f3re w jakikolwiek spos\u00f3b zbieraj\u0105 i przetwarzaj\u0105 dane\nobywateli UE. Facebooka tak\u017ce. Teoretycznie zapewnia nam prawo do kontroli,\nsprawdzenia, modyfikacji i usuni\u0119cia danych przechowywanych przez inne\npodmioty. Mo\u017cemy tak\u017ce \u017c\u0105da\u0107 od takich firm wyartyku\u0142owania, w jakim celu nasze\ndane zbiera i komu je przekazuje. To prawo to jednak w pewnym sensie awangarda,\nkt\u00f3rej wprowadzenie wywo\u0142a\u0142o niema\u0142y pop\u0142och w\u015br\u00f3d wielu organizacji, kt\u00f3re\nprzestraszy\u0142y si\u0119 potencjalnych, bardzo wysokich, kar, kt\u00f3re UE mo\u017ce na firmy\nnak\u0142ada\u0107. Pierwsze kary pojawi\u0142y si\u0119 zreszt\u0105 dopiero w tym roku; ich pe\u0142n\u0105\nlist\u0119 mo\u017cecie sprawdzi\u0107 na stronie http:\/\/www.enforcementtracker.com\/<\/a>.\nNa szczycie pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci kar kr\u00f3luje Wielka Brytania, kt\u00f3ra na\u0142o\u017cy\u0142a\nkar\u0119 na linie lotnicze British Airways (204 600 000 EUR) i Marriott\nInternational, Inc (ok. 110 390 200 EUR) oraz Francja, kt\u00f3ra ukara\u0142a\nGoogle\u2019a (50 000 000 EUR). <\/p>\n\n\n\n

Czas zmian<\/h2>\n\n\n\n

Odbiegaj\u0105c troch\u0119 od tematu \u2013 kwestia big data<\/em> ma zastosowanie\nw\u0142a\u015bciwie w wi\u0119kszo\u015bci bran\u017c \u2013 cz\u0142owiek mo\u017ce potrzebowa\u0107 usi\u0105\u015b\u0107, gdy u\u015bwiadomi\nsobie, jak wielki wp\u0142yw ta technologia mo\u017ce mie\u0107 na nasze codzienne \u017cycie.\nPrzyk\u0142ady? Telefon z banku po wykonaniu nietypowego przelewu, kt\u00f3ry nie pasuje\ndo Twojego profilu i mo\u017ce by\u0107 pr\u00f3b\u0105 kradzie\u017cy. Dostosowane do konkretnych\nklient\u00f3w oferty ubezpiecze\u0144 w oparciu o dane na temat ich w\u0142asnego stylu jazdy,\nzebrane przez ich w\u0142asny telefon podczas prowadzenia auta (apka okre\u015bla, czy\nnagle hamujesz, gwa\u0142townie zmieniasz pasy, itp.) Sztuczna inteligencja podczas\nspotka\u0144, kt\u00f3ra samodzielnie je rozpoczyna i u\u0142atwia ich przebieg, rozpoznaj\u0105c\nuczestnik\u00f3w, znajduj\u0105c potrzebne dokumenty oraz spisuj\u0105c<\/em> notatki\npodsumowuj\u0105ce kluczowe ustalenia. Automatyczne samochody, kt\u00f3re prowadz\u0105 si\u0119\u2026\nsame. Medycyna na odleg\u0142o\u015b\u0107. Wirtualna rzeczywisto\u015b\u0107, wykorzystana np. podczas\noprowadzania klient\u00f3w po domach, kt\u00f3re mog\u0105 przed kupnem (i ich wybudowaniem!)\nobejrze\u0107\u2026 Magia? Nie. Rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Chyba o tym jeszcze kiedy\u015b napisz\u0119 \ud83d\ude0a<\/p>\n\n\n\n

PS Na koniec chcia\u0142abym doda\u0107, \u017ce nie uwa\u017cam, \u017ce facebook, big data, <\/em>i inne nowe technologie to samo ZUO, kt\u00f3rego nale\u017cy zakaza\u0107, bo stanowi zagro\u017cenie. W mojej prywatnej opinii to po prostu narz\u0119dzia – nowe, pot\u0119\u017cne, i wci\u0105\u017c si\u0119 rozwijaj\u0105ce – ale tylko narz\u0119dzia. Narz\u0119dzia maj\u0105 to do siebie, \u017ce mo\u017cna je wykorzysta\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b, zar\u00f3wno dobry, jak i z\u0142y. No\u017cem te\u017c mo\u017cna pokroi\u0107 dziecku jab\u0142ko albo komu\u015b wbi\u0107 go w plecy i zabi\u0107. Nie oskar\u017camy jednak no\u017ca o bycie wcieleniem z\u0142a. Oskar\u017camy tego, kto ten n\u00f3\u017c trzyma\u0142. Z facebookiem jest tak samo. To nowe narz\u0119dzie, rozwija si\u0119 ka\u017cdego dnia, kraje i legislacja nie nad\u0105\u017caj\u0105. Ale nad\u0105\u017c\u0105. Nasza w tym rola, aby te nowe zagro\u017cenia dostrzega\u0107 i im przeciwdzia\u0142a\u0107, zanim luk\u0119 w bezpiecze\u0144stwie dostrze\u017ce kto\u015b inny, na przyk\u0142ad takie prawicowe gnomy.<\/p>\n\n\n\n

*Cz\u0119sto bawi mnie argument u\u017cywany przez poplecznik\u00f3w partii rz\u0105dz\u0105cej, kt\u00f3rych rusza krytyka artyku\u0142owana pod adresem poczyna\u0144 rz\u0105du PIS. \u201eTo przecie\u017c partia, kt\u00f3ra wygra\u0142a wybory!\u201d. Owszem. Ale wygrana wybor\u00f3w nie oznacza, \u017ce rz\u0105d przestaj\u0105 obowi\u0105zywa\u0107 regu\u0142y i prawo. Rz\u0105d mo\u017ce sobie rz\u0105dzi\u0107 TYLKO w ramach ustalonych zasad. Nie mo\u017ce ich sobie DOWOLNIE zmienia\u0107 \u2013 mo\u017ce to uczyni\u0107 tylko w bardzo konkretnie opisanych okoliczno\u015bciach. Wygrana wybor\u00f3w nie daje legitymacji do rz\u0105d\u00f3w absolutnych. Przyk\u0142ad kraju, kt\u00f3ry sam w demokratycznych wyborach wybra\u0142 sobie re\u017cim? Niemcy, rok 1933. <\/p>\n\n\n\n

Informacje czerpa\u0142am z:<\/p>\n\n\n\n